Bilge Sistemi Üzerine Genel Bir Değerlendirme ve Sistem Hakkında Doğru Bilinen Bazı Yanlışlar  

Özet

Makale ile Bilge sistemine ilişkin gümrük mevzuatı ve sistem uygulamaları incelenerek görüş ve öneriler açıklanmıştır.

 

Anahtar Kelimeler

Bilge, Bilge Sistemi,

2010/1 sayılı Genelge

Beyanın Bağlayıcılığı

Beyana dayalı yapı

 

1. Giriş

Bu makalede Bilge sistemi ve işleyişi ele alınmaya, konu ile ilgili mevzuat/ düzenlemeler ile sistem uygulamaları incelenmek suretiyle Bilge sistemi hakkında değerlendirme, görüş ve öneriler ile doğru bilinen bazı yanlışlar ifade edilmeye çalışılmıştır.

 

2. Bilge Sistemi Nedir

Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi (BİLGE) ya da kısa adıyla Bilge sistemi; gümrük idarelerine sunulan Gümrük Beyannamesinin (TCGB) yazılım vasıtasıyla bilgisayar ortamında düzenlenerek, beyan edilmesini sağlayan bir program olarak tanımlanabilir.

Bilge sistemi, şüphesiz Türk Gümrük Teşkilatının en önemli projesidir. Sistem ile bilgisayar ortamında gümrük beyannamesi sistematik bir şekilde doldurularak tescil edilmekte ve gümrük idaresi tarafından yükümlü beyanı kontrol edildikten sonra gümrük vergileri ödenebilmektedir.

Maktu form (kâğıt) olarak Gümrük Yönetmeliğinin 14 no.lu eki “Gümrük Beyannamesi Kullanma Talimatına” göre doldurulan gümrük beyannamesi; aynı zamanda Bilge sisteminde de düzenlenmekte, tescil edilerek çıktısı alınıp ıslak imza ile imzalandıktan sonra gümrük idaresine sunulması ile birlikte hem sistem üzerinde (elektronik ortam) hem de maktu form olarak eş/gerçek zamanlı olarak yürütülmektedir.

 

3. Bilge Sisteminin Tarihçesi Hakkında Bilgi

Bilge Sistemi, Gümrük İdaresinin Modernizasyonu Projesi (GİMOP) kapsamında gümrük işlemlerinin elektronik ortamda yürütülmesine yönelik bir yazılım olarak 2000 yılında uygulanmaya başlanmıştır. İlk etapta gümrük idarelerinde bulunan sunuculardaki verilerin merkezi veri tabanına aktarılması amacıyla tasarlanan Bilge sistemi, teknolojik gelişmelere bağlı olarak 2006 yılından itibaren yeniden yazılarak SOA yaklaşımında ve merkezi mimariyle çalışmak üzere tasarlanmıştır. WEB tabanlı ara yüzleri bulunan yazılımda, harici sistemler ile veri alışverişi, web-servisler ile XML mesaj standardı sağlanmaktadır.[1]

Bilge sistemine yükümlüler, gümrük idaresinde bulunan veri giriş salonundaki bilgisayar aracılığıyla veya paket yazılımlar kullanarak kendi bürolarından ya da internet üzerinden veri girişi yapabilmektedir. Sistem, elektronik imzalı olarak gümrüğe gelmeksizin kendi bürolarından beyanname tescil edilebilen bir yapıya kavuşmuştur. 1

Bilge sistemi, halen tüm gümrük idarelerinde uygulanmakta olup, sistemde; Türkiye Gümrük Bölgesine (TGB) giren eşya için özet beyan, varış bildirimi ve ithalat beyannamesi, Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkacak eşya için ise ihracat beyannamesi ve çıkış bildirimi düzenleme gibi temel gümrük işlemleri yapılabilmektedir.

Bilge sisteminde 2017 yılında 2.535.873 adet ithalat, 3.653.391 adet ihracat olmak üzere toplam 6.189.264 adet[2] gümrük beyannamesi tescil edilmiştir. Tescil edilen beyannamelerin mükellefçe her aşamada ofisinden takip edilmesi sağlanmıştır. Yine hem mükellef hem de kurumlar tarafından muhtelif mevzuata tabi beyanname durumları web üzerinden takip edilebilmektedir. Sistemde düzenlenen beyannamelerin vergileri on-line olarak bankalar aracılığı ya da GÜMKART ile otomatik ödenebilmektedir. Bilge sisteminde DIR Otomasyon, TPE tescilli ürün ve AZO kapsamındaki beyanname işlemleri on-line ya da off-line olarak yapılmaktadır.[3]

Bilge sisteminde halen 21 kurum ile Tek Pencere Sistemine (TPS) geçilmiş olup, 118 adet belgeye ait gümrük işlemleri TPS kapsamında yapılmaktadır.[4]

Diğer taraftan, Bilge sisteminde ithalatçı ve ihracatçı firmaların kendi beyannameleri hakkında doğru ve hızlı bir şekilde bilgi edinmesi sağlanmış olup, eşya sahibi eşyasının gümrükte nerede bulunduğunu, gümrük işleminin hangi aşamada olduğunu ve ortalama işlem sürelerini anlık olarak takip edebilmektedir.[5]

 

4. Bilge Sisteminin Temel Uygulamaları

  • Özet Beyan
  • Detaylı Beyan (İthalat-İhracat)
  • Muhasebe
  • Entegre Tarife
  • TCGB Sorgulamalar

 

5. Bilge Sisteminin Diğer Uygulamaları

  1. NCTS
  2. TIR Takip ve Taşıt Takip
  3. Bağlayıcı Tarife
  4. Kara Kapıları Araç ve İhbar Takip Sistemi
  5. Risk Analizleri
  6. Referans Verileri
  7. DIR Otomasyon Sistemi
  8. Banka-GÜMKART Online Ödeme Sistemi
  9. Ceza Kararları ve Ek Tahakkuk
  10. e-Ticaret (Hızlı Kargo)
  11. Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri Sistemi
  12. GÜVAS
  13. Firma Dosya Takip Sistemi (Yükümlü Kayıt Takip Sistemi-YKTS)
  14. Döküm Programları
  15. Yetki Yönetimi
  16. Antrepo Kayıt ve Takip programı
  17. Bedelsiz ve Özel Fatura
  18. Onaylanmış Kişi ve Mavi Hat
  19. Yetkilendirilmiş Yükümlü
  20. Kıymet Veri Bankası ve Kıymet Araştırması1

 

6. Bilge Sisteminin Gümrük Beyannamesi ile Karşılaştırılması

Gümrük beyannamesi, Bilge sistemine iki aşama halinde yansıtılmış olup, sistem; esas itibariyle Detaylı Beyan ve Kalem Ekranından oluşmaktadır. Detaylı Beyan alanında; eşya ve yükümlüye ilişkin finansal, taşıma ve özet beyan bilgileri yer almaktadır. Yedi alt alandan (başlık) oluşmaktadır. Kalem Ekranında ise beyan edilen eşyaya ait tarife, ölçü, marka ve tamamlayıcı bilgileri yer almakta olup, altı alt başlıktan oluşmaktadır.

Gümrük beyannamesinde yer alan bilgi ve/veya alanların hemen hepsi aynı isimlendirme, alan ve numara şeklinde Bilge sisteminde aktarılmakla birlikte bazı farklılıkların olduğu anlaşılmaktadır. Şöyle ki:

Gümrük Beyannamesinde olup da Bilge Sisteminde yer almayan alanlar: 13.Tarım Politikası, 26.Dâhili Taşıma Şekli, 39.Kota, 43.Hesaplama Yöntemi/HY Kodu, 45.Ayarlama ve 48.Ödemenin Ertelenmesi alanları

Bilge Sisteminde olup da Gümrük Beyannamesinde yer almayan alanlar: Detaylı Beyan Alanı: Kullanıcı, Gümrük İdaresi Kodu, Mühür Sayısı ve Numarası, Çıkış Süresi, Rejim Bitiş Tarihi, Açıklama, Çıktı Seri No, Tescil Tarihi, Onay Tarihi, Kapanma Tarihi, Referans Tarihi, Birlik Kayıt Numarası, Birlik Kriptosu, Navlun Bedeli, Sigorta Bedeli, Ödeme Şekli, Liman Kodu. Kalem Ekranı Alanı: Uluslararası Anlaşmalar, Muafiyetler, DİB Satır Kodu, Özellik, Ek Kod, TGTC Tanımı, Ticari Tanımı, Tarifedeki Tanımı, Kullanılmış Eşya, Satışa Esas Birim/Miktar, Birim Kıymet, Algılama Birimi1, Algılama Birimi2, Algılama Birimi3, Kapatma Birimi/Miktar, Toplam Açılan Miktar, Toplam Kapatılan Miktar, Fatura, Navlun Bedeli, Sigorta Bedeli, Yurtdışı Diğer, Gümrük Kıymeti alanları

Bilge Sisteminin Gümrük Beyannamesinden Farklı Şekilde İsimlendirdiği Alanlar: 33.Eşya Kodu alanı; “TGTC No”, 54.Yer ve Tarih alanı; “İmza Sahibi”, 36.Tercihli Tarife alanı; “Uluslararası Anlaşmalar” şeklinde değiştirildiği anlaşılmaktadır.

Bilge sistemi ile gümrük beyannamesinin karşılaştırmasına Tablo-1’de yer verilmiştir.

Tablo-1: TCGB ile Bilge Sisteminin Karşılaştırılması

GÜMRÜK BEYANNAMESİ - BİLGE SİSTEMİ KARŞILAŞTIRILMASI

TCGB

BİLGE SİSTEMİ

SN

AÇIKLAMA

SN

AÇIKLAMA

BÖLÜM ADI

ALAN ADI

1

BEYAN

 

BEYAN

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

2

GÖNDERİCİ/İHRACATÇI

2

GÖNDERİCİ/İHRACATÇI

DETAYLI BEYAN

FİRMA/K BİLGİLER

3

FORMLAR

3

 

 

 

4

YÜKLEME LİSTESİ

4

YÜKLEME LİSTESİ

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

5

KALEM SAYISI

 

KALEM SAYISI

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

6

KAP ADEDİ

6

KAP ADEDİ

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

7

REFERANS NUMARASI

7

REFERANS NUMARASI

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

8

ALICI

8

ALICI/İTHALATÇI

DETAYLI BEYAN

FİRMA/K BİLGİLER

9

M.MÜŞAVİR/S.MUHASEBECİ

9

M.MÜŞAVİR/S.MUHASEBECİ

DETAYLI BEYAN

FİRMA/K BİLGİLER

10

GİDECEĞİ/SEVK ÜLKESİ

10

GİDECEĞİ/SEVK ÜLKESİ

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

11

TİCARET YAPILAN ÜLKE

11

TİCARET YAPILAN ÜLKE

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

12

KIYMET BİLDİRİM FORMU

 

KIYMET BİLDİRİM FORMU

DETAYLI BEYAN

BAĞLANTILAR

13

TARIM POLİTİKASI

13

 

 

 

14

BEYAN SAHİBİ/TEMSİLCİ

14

BEYAN SAHİBİ/TEMSİLCİ

DETAYLI BEYAN

FİRMA/K BİLGİLER

15

ÇIKIŞ/İHRACAT ÜLKESİ

15a

ÇIKIŞ ÜLKESİ

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

16

MENŞE ÜLKE

34a

MENŞE ÜLKE

KALEM EKRANI

GENEL BİLGİLER

17

GİDECEĞİ ÜLKE KODU

17a

GİDECEĞİ ÜLKE/SEVK ÜLKESİ

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

18

ÇIKIŞTAKİ T.ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ

18

ÇIKIŞTAKİ ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

19

KONTEYNER

19

KONTEYNER

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

20

TESLİM ŞEKLİ

20

TESLİM ŞEKLİ/YERİ

DETAYLI BEYAN

FİNANSAL BİLGİLER

21

SINIRI GEÇEN ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ

21

SINIRDAKİ ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

22

DÖVİZ/TOPLAM FATURA BEDELİ

22

DÖVİZ/TOPLAM FATURA BEDELİ

DETAYLI BEYAN

FİNANSAL BİLGİLER

23

DÖVİZ KURU

 

DÖVİZ KURU

DETAYLI BEYAN

FİNANSAL BİLGİLER

24

İŞLEMİN NİTELİĞİ

24

İŞLEMİN NİTELİĞİ

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

25

SINIRDAKİ TAŞIMA ŞEKLİ

25

SINIRDAKİ TAŞIMA ŞEKLİ

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

26

DÂHİLİ TAŞIMA ŞEKLİ

 

 

 

 

27

YÜKLEME/BOŞALTMA YERİ

27

YÜKLEME/BOŞALTMA YERİ

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

28

FİNANSAL/BANKACILIK VERİLERİ

28

FİNANSAL/BANKACILIK VERİLERİ

DETAYLI BEYAN

FİNANSAL BİLGİLER

29

GİRİŞ/ÇIKIŞ GÜMRÜK İDARESİ

29

GİRİŞ/ÇIKIŞ GÜMRÜK İDARESİ

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

30

EŞYANIN BULUNDUĞU YER

30

EŞYANIN BULUNDUĞU YER

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

31

KAPLAR VE EŞYANIN TANIMI

31

KALEM/EŞYANIN NUMARA-ADEDİ-MARKA-CİNSİ

KALEM EKRANI

EŞYA BİLGİLER

32

KALEM NO

 

KALEM NO

KALEM EKRANI

GENEL BİLGİLER

33

EŞYA KODU

33

TGTC NO

KALEM EKRANI

EŞYA BİLGİLER

34

MENŞE ÜLKE KODU

34a

MENŞE ÜLKE KODU

KALEM EKRANI

GENEL BİLGİLER

35

BRÜT AĞIRLIK

35

BRÜT AĞIRLIK

KALEM EKRANI

ÖLÇÜ BİLGİLERİ

36

TERCİHLİ TARİFE

36

ULUSLARARSI ANLAŞMALAR

KALEM EKRANI

GENEL BİLGİLER

37

REJİM

37

REJİM

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

38

NET AĞIRLIK

38

NET AĞIRLIK

KALEM EKRANI

ÖLÇÜ BİLGİLERİ

39

KOTA

39

 

 

 

40

ÖZET BEYAN

 

ÖZET BEYAN BİLGİLERİ

DETAYLI BEYAN

ÖZET BİLGİLER

41

TAMAMLAYICI ÖLÇÜ

41

TAMAMLANMIŞ ÖLÇÜ

KALEM EKRANI

ÖLÇÜ BİLGİLERİ

42

KALEM FİYATI

 

FATURA/NAVLUN/SİGORTA BEDELİ/G.KIYMETİ

KALEM EKRANI

FİNANSAL BİLGİLER

43

HESAPLAMA YÖNTEMİ/HY KODU

 

 

 

 

44

EK BİLGİ/SUNULAN BELGELER/ÖN İZİN

44

AÇIKLAMALAR

DETAYLI BEYAN

GENEL BİLGİLER

45

AYARLAMA

 

 

 

 

46

İSTATİSTİKÎ KIYMET

46

İSTATİSTİKÎ KIYMET

KALEM EKRANI

FİNANSAL BİLGİLER

47

VERGİLERİN HESAPLANMASI

47

HESAP DETAYLARI

DETAYLI BEYAN

FİNANSAL BİLGİLER

48

ÖDEMENİN ERTELENMESİ

 

 

 

 

49

ANTREPO TİPİ VE KODU

49

ANTREPO

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

50

ASIL SORUMLU

50

ASIL SORUMLU

DETAYLI BEYAN

FİRMA/K BİLGİLER

51

ÖNGÖRÜLEN GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ

51

ÖNGÖRÜLEN GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

52

TEMİNAT

 

TRANSİT REJİMİ

 

 

53

VARIŞ GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ

53

VARIŞ GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ

DETAYLI BEYAN

TAŞIMA BİLGİLERİ

54

YER VE TARİH

54

İMZA SAHİBİ

DETAYLI BEYAN

FİRMA/K BİLGİLER

 

7. Bilge Sisteminin İşleyişi

Gümrük Kanununun 39 ila 72 inci maddeleri; eşyanın, gümrük idaresine sunulmasından başlayarak beyanın oluşturulması, kontrol/muayene işlemi ile gümrük vergileri ödendikten sonra ambardan çıkarılması aşamasına kadar görev, yetki ve statüleri farklı kişilerce işlem yapılmasını gerektirmekle birlikte bu işlemlerin belirli bir sıra dâhilinde yapılmasını icap ettirmektedir.

Bilge sisteminde de -aynı Gümrük Kanununda olduğu gibi- beyannamenin düzenlenmesinden kapanması aşamasına kadar görev, yetki ve statüleri farklı kişilerce işlem yapılabilmektedir. Gümrük işlemlerinin Gümrük Kanununda belirlenen sıra dâhilinde yapılma gerekliliği Bilge sistemine “beyanname statüsü” şeklinde aktarılmıştır. Beyanname statüsü ile sistemdeki beyanname için gümrük mevzuatında öngörülen işlemlerden hangisinin yapıldığı anlaşılabilmektedir. Beyanname statülerine ilişkin bilgiler Tablo-2‘de belirtilmiştir.

 

 Tablo-2: Bilge Sisteminde Beyanname Statüleri

Yapılan İşlem

İşlemi Yapan

Beyanname Statüsü

Geçici Tescil Numarası alma

Yükümlü

Tescil Edilmemiş

Tescil Edilme

Yükümlü

Tescil Edilmiş

Gümrük İdaresince Kabul

Kabul Memuru*

Teslim Alınmış

Muayene/Kontrol-Bloke Kaldırılmamış

Muayene Memuru

Bloke Bırakılmış

Muayene/Kontrol-Bloke Kaldırılmış

Muayene Memuru

Muayene Onaylanmış

Muhasebe/Vergi Ödeme

Saymanlık Memuru

Kapanmış/Çıkabilir/Kapatılabilir**

*: Tescil ve Onay işlemin birleştirilmesi kapsamında sistemden kaldırılmıştır.

**: Beyanname rejim koduna göre değişir (Kapanmış: 4000, Çıkabilir: 1000, Kapatılabilir: 4100 gibi)

Bilge sisteminin işleyişi; detaylı beyan ve kalem ekranı bilgileri doldurulup, tarife çağırma işlemi ile gümrük beyanı (vergi/belge) oluşturulduktan sonra beyanname tescil edilir. Tescil işlemi sonrası beyanın kontrol türüne göre (mavi ve yeşil hat hariç) beyanname gümrük idaresine ibraz edilir. Gümrük idaresince beyanname ile ilgili gerekli kontrol/muayene işlemi yapıldıktan sonra (gümrük) vergilerin ödenme/teminata bağlama işlemi yapılır. Akabinde eşyanın ambardan çıkışı sağlanır. Belirtilen işlemlerin sistemde yerine getirilmesi ile birlikte beyanname “kapanmış” statüye geçer.

 

8. Bilge Sistemi ile İlgili Gümrük Mevzuatının İncelenmesi

Gümrük mevzuatında Bilge sistemi; “bilge, bilgisayar sistemi, gümrük bilgisayar sistemi” şeklinde ifade edilmekle birlikte; Gümrük Kanunun 35/A, 61 ve 165/C inci maddelerinde “bilgisayar sistemi”, Gümrük Yönetmeliğinin 203 ve 561 inci maddelerinde “bilge”, 232, 233, 234, 236, 237, 238, 245, 247, 249, 265 inci maddelerinde ise “bilgisayarlı transit sistemi” olarak atıf yapılmaktadır.  

Gümrük mevzuatı hiyerarşisinde Bilge sistemine daha çok genelge ve tasarruflu yazı düzeyinde atıf yapıldığı, halen 108 adet Genelge, 164 adet tasarruflu yazıda (sisteme) atıf yapıldığı tespit edilmiştir.

           

9. 2010/1 sayılı Genelgenin Mevzuat Açısından İncelenmesi

Bilge sistemi ile ilgili en temel düzenleme 2010/1 sayılı genelgedir. Söz konusu genelge sistemin Gümrükler Genel Müdürlüğünce yürütüldüğü dönem -05.01.2010 tarihinde- çıkarılmıştır. Genelgede; sistemin beyana dayalı yapısının kuvvetlendirilmesinin amaçlandığı belirtilerek sistemde kalem bilgilerinin girilmesinin ardından “Tarife” çağırıldığında; “Kalem Bazında Vergi Tahakkuku ve Aranan Belge” ekranının geldiği ve söz konusu ekranın;

  • Tarife Sonuçları
  • 47. Vergilerin Hesaplanması
  • 44.Ek Bilgi, Sunulacak Belgeler, Ön İzinler olmak üzere 3 bölümden oluştuğu ifade edilmektedir.

Genelgede; “Tarife Sonuçları” bölümünün referans,47.Vergilerin Hesaplanması” ile “44. Ek Bilgi, Sunulan Belgeler, Ön İzin” bölümlerinin hukuki sonuç doğuran beyan niteliğinde olduğu belirtilmektedir. Genelge ile sistemde muayene memuru ve yükümlü tarafından yapılacak işlemler ayrıntılı olarak açıklanmıştır.  

I. Yükümlülerce Yapılması Gereken İşlemler:

  1. “Tarife Sonuçları” bölümünde yer alan bilgilerin “47.Vergilerin hesaplanması” ve “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izinler” bölümüne aktarılması,
  1. İlgili mevzuatta beyana konu eşya, yapısı ve mahiyeti gereği istisna tutulmuş ise “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izinler” bölümüne aktarılan mezkûr belgenin “Hareketler” menüsü kullanılarak silinmesi,
  2. “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izinler” bölümüne aktarılmayan, ancak eşyanın özel durumu nedeniyle beyanname ekine eklenmesi gereken belgenin bulunması halinde “Hareketler” menüsündeki “Yeni” talimatı kullanılarak belgenin eklenmesi,
  3. “47.Vergilerin hesaplanması” bölümüne aktarılan vergilendirmeye ilişkin hususlar kontrol edilerek, beyana konu eşyanın yapısı ve mahiyeti gereği farklı bir vergi oranına tabi olması halinde, “Hareketler” menüsünden düzeltme yapılarak tabi olduğu vergi türü, oranı ve vergi tutarının beyan edilmesi (düzeltilmesi),
  4. İlgili mevzuatta beyana konu eşya, yapısı ve mahiyeti gereği istisna tutulmuş ise “47. Vergilerin hesaplanması” bölümüne aktarılan düzenlemenin “Hareketler” menüsü kullanılarak 47 nolu alandan silinmesi,
  5. “47. Vergilerin hesaplanması” bölümüne aktarılmayan, ancak beyana konu eşyanın özel durumu nedeniyle ödenmesi/teminata bağlanması gereken bir tutarın bulunması halinde “Hareketler” menüsünde “Yeni” yapılarak tutarın beyan edilmesi (eklenmesi),

II. Muayene Memurlarınca Yapılması Gereken İşlemler:

  1. “Tarife Sonuçları” bölümü ile yükümlüsünce “47. Vergilerin hesaplanması”, “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izin” bölümlerinde beyan edilen vergi ve belgeler arasındaki farkları içeren “Tarife/Vergi Beyanı Farkları” bölümünün Muayene/Kontrol ekranında kontrol edilmesi,
  2. Mevzuatın, yapısı gereği Bilge sistemine aktarılamayan işlemlerin manuel olarak yapılması şeklinde sayılmıştır.

Genelgede ayrıca “Bilge sisteminin kullanılmasının gümrük idarelerindeki görevlilerin mevzuatta öngörülen yetki ve sorumluluklarını ortadan kaldırmadığı, mevzuat hükümleri çerçevesinde ve gerekli görülmesi halinde vergilendirme/belgelendirme üzerinde gereken düzeltmelerin yapılarak muayene işleminin tamamlanması gerektiği” düzenlenmiştir.

            2010/1 sayılı Genelge mevzuat açısından değerlendirildiğinde; sistemin referans amaçlı veri (vergi/belge) getirdiği, yükümlünün referans amaçlı gelen vergi/belgeyi ya olduğu gibi kabul etmek ya da silme/düzeltme/ekleme şeklinde değişiklik yapmak suretiyle beyanını oluşturması gerektiği, gümrük idaresinin de yükümlü beyanını kontrol etmesi gerektiği düzenleme altına alınmıştır.

 

10. 2010/1 sayılı Genelgenin Bilge Sistemi Açısından İncelenmesi

Söz konusu genelgede belirtilen hususlar Bilge sistemine üç bölüm olarak yansıtılmıştır. Şöyle ki:

I. Tarife Sonuçları Bölümü:

Yükümlüsünce beyanname verileri/bilgileri girildikten sonra gümrük ve dış ticaret mevzuatı ile ilgili sistem tarafından yönlendirilen mesajların cevaplandırılması ile oluşan bölümdür.

            II. 47. Vergilerin Hesaplanması Bölümü:

            Bu bölüm, Tarife Sonuçları bölümünden sonra gelir ve iki kısımdan oluşur. (Şekil-1)

  • Sistem Tarafından Hesaplanan Vergiler (Referans amaçlı olup, ekranın sağındadır)
  • Yükümlüsünce Beyan Edilen Vergiler (Bağlayıcı olup, ekranın solundadır)

III. 44.Ek Bilgi, Sunulacak Belgeler, Ön İzinler Bölümü:

Bu bölüm, Tarife Sonuçları bölümünden sonra gelir ve iki kısımdan oluşur. (Şekil-1)

  1. Sistem tarafından İstenen Belgeler (Referans amaçlı olup, ekranın sağındadır)
  2. Yükümlüsünce Beyan Edilen Belgeler (Bağlayıcı olup, ekranın solundadır)

Şekil-1:

“47. Vergilerin Hesaplanması” ve “44.Ek Bilgi, Sunulacak Belgeler, Ön İzin” Bölümlerinin Sistem Üzerinde İncelenmesi:

 
   

11. 09.03.2012/1850 t/s Tasarruflu Yazının İncelenmesi

2010/1 sayılı Genelgeye istinaden Bilge sisteminin uygulanmasına ilişkin Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğünce 09.03.2012 tarihli, 1850 sayılı tasarruflu yazı yayımlanmıştır. Söz konusu yazıda; “2010/1 sayılı Genelge ve Gümrük Yönetmeliğinin 113/2 inci maddesi gereği beyan esasının halen yürürlükte bulunmasına rağmen yükümlüler tarafından yanlış veya eksik girilen veriler ile hatalı olarak değiştirilen vergilendirme unsurlarının gümrük idarelerinde yeterince kontrol edilmediği, söz konusu sistemde yürütülen gümrük işlemlerinin denetimden geçirilmemiş beyanlar üzerine tamamlandığı ve bu nedenle mevzuata aykırı işlemler ile gelir eksiğine sebebiyet verildiği, Gümrük Kanununun 65/4 üncü maddesi ve Gümrük Yönetmeliğinin 186/2 inci maddesi uyarınca Bilge sisteminde beyanları nedeniyle gelir eksiğine neden olan veya mevzuata aykırı işlem tesis eden yükümlülerin bu fiilleri dolayısıyla ilgili muayene memurlarının ve gümrük müdürleri ile bölge müdürlerinin de sorumlulukları bulunduğu, Bilge sisteminde yer alan eşyanın beyan edildiği gümrük rejimi bakımından tahsili veya teminata bağlanması gereken vergiler ve/veya ek mali yükümlülükler ile beyannameye eklenmesi öngörülen belgelerden, yükümlülerin yol gösterici mahiyette istifade edebileceği ve sistem tarafından getirilen vergi ve belgeleri değiştirmeye yetkilerinin bulunduğu, yükümlü beyanlarının gümrük idarelerince mutlak suretle titizlikle denetlenerek işlemlerin mevzuata uygun olarak neticelendirilmesinin sağlanması gerektiği” idari tasarruf haline getirilmiştir.

09.03.2012 tarihli, 1850 sayılı tasarruflu yazı mevzuat açısından değerlendirildiğinde; Bilge sisteminin beyan esaslı ve referans niteliğinde olduğu, sistem tarafından refere edilen vergi/belgelerden yükümlülerin yol gösterici mahiyette yararlanabileceği, vergi/belge ile ilgili olarak sistemde değişlik yapma yetkilerinin olduğu, yükümlülerin sistemde yanlış, eksik veri girmesi ya da hatalı veri değişikliği sebebiyle yaptığı beyanın/vergilendirme unsurlarının mevzuata aykırı olduğu ve gelir eksiğine sebebiyet verdiği, gümrük idaresince yükümlü beyanının kontrol edilmesi gerektiği belirtilmektedir.

 

12. Değerlendirme ve Sonuç

Yürürlüğe girdikten dokuz yıl sonra Gümrük Kanunun 61 inci maddesinin 3 üncü fıkrasının; “Tescil edilmiş beyanname, ait olduğu eşyanın vergileri ve para cezalarından dolayı taahhüt niteliğinde beyan sahibini bağlar ve gümrük vergileri tahakkukuna esas tutulur” şeklinde değiştirilmesi, Gümrük Yönetmeliğinin 113 üncü maddesinin Kanuna uygun olarak “Beyanın Bağlayıcılığı” şeklinde yeniden düzenlenmesi, diğer bir ifadeyle gümrük beyanının beyana dayalı şekilde yapılmasının “mevzuat” olarak öngörülmesi; Bilge sisteminde beyana dayalı bir yapıya geçilmesini zorunlu kılmıştır. Nitekim 2010/1 sayılı Genelgenin de bu amaçla çıkarıldığı anlaşılmaktadır.

Bilge sistemi, gümrük ve dış ticaret mevzuatı ile sair mevzuatın bilgisayar ortamında doğru, etkin ve yeknesak olarak uygulanmasını sağlayan önemli bir program/araçtır.[6]

Bilge sisteminin beyan yapısı; ithalat rejim kararı ve bağlı mevzuat gereği tabi olunan vergi ve/veya ticaret politikası önlemlerini takip eden bir yapı üzerine bina edilmesini, diğer taraftan Gümrük Kanunu başta olmak üzere gümrükle ilgili diğer kanun ve kurum düzenlemelerinin de takip edilmesini gerektirmektedir.

Gümrük ve dış ticaret mevzuatının geniş ve dağınık bir yelpaze içermesi, uluslararası anlaşma, kanun, KHK, BKK, tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve tasarruflu yazı düzeyine kadar indirgenmesi, daha da önemlisi çok sık aralıkla değişmesi, üstelik resmi gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girmesi; gümrük ve dış ticaret mevzuatına ilişkin düzenlemelerin Bilge sistemine yansıtılma/aktarılma sürecini zorlaştırmaktadır.

Bilge sisteminin güncellenme ihtiyacı başta Türk Gümrük Tarife Cetveli (TGTC) olmak üzere ithalat rejim kararı ile ithal ve ihraç edilecek eşyaya ilişkin uygunluk değerlendirmesi, piyasa gözetim ve denetimini sağlayan ürün güvenliği tebliğleri ile ithalat tebliğinin her yıl yeniden yayımlanmasından ya da yıl içerisinde değişmesinden kaynaklanmaktadır.

 

13.Görüş ve Öneriler

Bilge sisteminin, gümrük işlemleri iş akışı ve/veya işleyiş sistematiğine uygun şekilde tasarlanması, ödenmesi gereken gümrük vergileri ile beyannamede aranması gereken belgelere ilişkin “beyana dayalı yapıya” geçilmesi, sistemin refere ettiği vergi/belgelerin yükümlüsünce olduğu gibi ya da değiştirilmek suretiyle kabul edilmesi; yükümlü iradesini/beyanını (sisteme) yansıttığı gibi gümrük idaresi kontrolünü de kolaylaştırmıştır.

Bu meyanda, RYKGM’nün yukarıda yer verilen tasarruflu yazısında da belirtildiği gibi yükümlülerce gümrük mevzuatında ve Bilge sisteminde beyana dayalı yapıya geçildiğinin yeterince anlaşılmadığı, ödenmesi gereken vergilerin hesaplanmasından veya beyannameye eklenmesi gereken belgelerin eklenme(me)sinden hala sistemin (Bilge) sorumlu olduğunu düşünmeleri sebebiyle hatalı beyana sebebiyet verdikleri ve cezaya maruz kaldıkları anlaşılmaktadır.

Bilge sisteminde mevcut sistem işleyişinin kaldırılması, diğer bir ifadeyle; beyana dayalı yapıdan vazgeçilmesi, yükümlü beyanının doğru şekilde yapılmasına engel teşkil edebileceği gibi Gümrük Kanunun 61/3 üncü maddesine de -madde değişmediği sürece- aykırı olacaktır. Bu bağlamda, düzenlemelerin/mevzuatın sisteme aktarılmasını bir örnekle açıklamak gerekirse; mevzuatında sadece eşya adı belirtilen ancak GTİP’e yer verilmeyen, KDV’i %18’den %8 düşürülen bir KDV kararı (örneğin; 2012/2931 s BKK gibi) Bilge sistemine nasıl yansıtılacak? Söz konusu karar ya da ilgili kurumdan alınacak ruhsatname, izin, muafiyet yazısı gibi bir belge/doküman gereği; yükümlünün sistemde %8 KDV beyanı yapması gümrük idaresinin de yükümlü beyanını/mevzuatı kontrol etmesi gerekli/yeterli olabileceği değerlendirilmektedir.

Bilge sisteminde yükümlüye kendi beyanını yapma/yansıtma imkânının verilmemesi; yükümlüsünce beyandan sistemin sorumlu olduğu ileri sürülebileceği gibi sistemde yapılan yanlış/eksik beyanlara uygulanacak (gümrük) cezaları için sürekli itiraz edilmesi ve/veya dava açılması gibi sonuçlara sebebiyet verebilecektir. O bakımdan, yükümlünün beyanı ile ilgili olarak sistemde tercih yapılabilmesi gerektiği değerlendirilmektedir

Bilge sisteminde yükümlü beyanının doğru bir şekilde yapılabilmesini teminen; beyana dayalı yapının korunması gerektiği, yükümlü beyanı ve/veya değişikliğine ilişkin (sisteme) açıklama yapılmasının (mevzuat dayanağı gibi) zorunlu hale getirilmesinin yeterli olacağı zira yapılacak açıklamanın; hem beyannameyi kontrol eden gümrük idaresi/muayene memuru hem de idare amiri/müfettiş için yönlendirici olabileceği değerlendirilmektedir.

 

14. Sistemle ilgili Doğru Bilinen Yanlışlar

  1. Sistemde tescil edilen beyannamedeki verilerden/bilgilerden Bilge sorumludur

Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren bir mevzuat; gümrük idaresi ve yükümlü için bağlayıcı olup, sistemde yapılan beyandan Gümrük Kanunun 61/3 üncü maddesi gereği yükümlü sorumludur.

 

  1. Bilge sisteminin hesapladığı vergiler ile refere ettiği belgelerde değişiklik yapılmaz

Gümrük Yönetmeliğinin 113 üncü maddesi, 2010/1 sayılı Genelge ve 09.03.2012/1850 t/s tasarruflu yazı gereği sistemdeki vergi ve belgede değişiklik yapılabilir.

 

  1. Bilge sisteminin refere ettiği vergi/belgede değişiklik yapılırsa 241 cezası uygulanır

Gümrük Yönetmeliğinin 14 no.lu eki Gümrük Beyannamesi Kullanma Talimatına gereği Bilge sisteminde yükümlünün doğru beyanı yapma, gümrük idaresinin de yapılan beyanı kontrol etme yükümlülüğü bulunmaktadır

 

  1. Bilge sistemi eksik vergi hesaplıyor, sistemde vergi kaçırılabiliyor

Bilge sistemi yükümlüsünce girilen GTİP, rejim, muafiyet veya uluslararası anlaşma kodu verileri/bilgileri çerçevesinde referans amaçlı vergi hesaplar. Yükümlü isterse/gerekli görürse değişiklik yapabilir

 

  1. Bilge sistemi güncel değil, sistemde eksiklikler var

Bilge sistemi, sisteme aktarılan mevzuatın yürürlük tarihine göre güncellenmektedir.

 

Dipnotlar:

1: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 17-18

2: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2016 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 19

3: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 18

4: KUTLU R, Tek Pencere Sisteminin Türkiye Uygulaması, Uzman Görüş Dergisi, 44-45. sayı, sayfa: 10-11

5: RYKGM’ün 2017/12 sayılı Genelgesi

6: 2010/1 sayılı Genelge, 1 inci fıkra

 

 

*: 25.04.2018 tarihinde gumruktv.com.tr adresinde yayımlanmıştır. Link aşağıdadır

https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/bilge-sistemi-uzerine-genel-bir-degerlendirme-ve-sistem-hakkinda-dogru-bilinen-bazi-yanlislar

 


[1] Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 17-18

[2] Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2017 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 20

[3] Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 18

[4] R. KUTLU, Tek Pencere Sisteminin Türkiye Uygulaması Uzman Görüş Dergisi 44-45. sayı syf: 10-11

[5] RYKGM, 2017/12 s Genelge

[6] 2010/1 sayılı Genelge, 1 inci fıkra

 

Bekir DURUSOY                                                                             

Gümrük Muayene Memuru