Bilge Sistemi Üzerine Genel Bir Değerlendirme ve Sistem Hakkında Doğru Bilinen Bazı Yanlışlar  


Özet



Makale ile Bilge sistemine ilişkin gümrük mevzuatı ve sistem uygulamaları incelenerek görüş ve öneriler açıklanmıştır.



 



Anahtar Kelimeler



Bilge, Bilge Sistemi,



2010/1 sayılı Genelge



Beyanın Bağlayıcılığı



Beyana dayalı yapı



 



1. Giriş



Bu makalede Bilge sistemi ve işleyişi ele alınmaya, konu ile ilgili mevzuat/ düzenlemeler ile sistem uygulamaları incelenmek suretiyle Bilge sistemi hakkında değerlendirme, görüş ve öneriler ile doğru bilinen bazı yanlışlar ifade edilmeye çalışılmıştır.



 



2. Bilge Sistemi Nedir



Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi (BİLGE) ya da kısa adıyla Bilge sistemi; gümrük idarelerine sunulan Gümrük Beyannamesinin (TCGB) yazılım vasıtasıyla bilgisayar ortamında düzenlenerek, beyan edilmesini sağlayan bir program olarak tanımlanabilir.



Bilge sistemi, şüphesiz Türk Gümrük Teşkilatının en önemli projesidir. Sistem ile bilgisayar ortamında gümrük beyannamesi sistematik bir şekilde doldurularak tescil edilmekte ve gümrük idaresi tarafından yükümlü beyanı kontrol edildikten sonra gümrük vergileri ödenebilmektedir.



Maktu form (kâğıt) olarak Gümrük Yönetmeliğinin 14 no.lu eki “Gümrük Beyannamesi Kullanma Talimatına” göre doldurulan gümrük beyannamesi; aynı zamanda Bilge sisteminde de düzenlenmekte, tescil edilerek çıktısı alınıp ıslak imza ile imzalandıktan sonra gümrük idaresine sunulması ile birlikte hem sistem üzerinde (elektronik ortam) hem de maktu form olarak eş/gerçek zamanlı olarak yürütülmektedir.



 



3. Bilge Sisteminin Tarihçesi Hakkında Bilgi



Bilge Sistemi, Gümrük İdaresinin Modernizasyonu Projesi (GİMOP) kapsamında gümrük işlemlerinin elektronik ortamda yürütülmesine yönelik bir yazılım olarak 2000 yılında uygulanmaya başlanmıştır. İlk etapta gümrük idarelerinde bulunan sunuculardaki verilerin merkezi veri tabanına aktarılması amacıyla tasarlanan Bilge sistemi, teknolojik gelişmelere bağlı olarak 2006 yılından itibaren yeniden yazılarak SOA yaklaşımında ve merkezi mimariyle çalışmak üzere tasarlanmıştır. WEB tabanlı ara yüzleri bulunan yazılımda, harici sistemler ile veri alışverişi, web-servisler ile XML mesaj standardı sağlanmaktadır.[1]



Bilge sistemine yükümlüler, gümrük idaresinde bulunan veri giriş salonundaki bilgisayar aracılığıyla veya paket yazılımlar kullanarak kendi bürolarından ya da internet üzerinden veri girişi yapabilmektedir. Sistem, elektronik imzalı olarak gümrüğe gelmeksizin kendi bürolarından beyanname tescil edilebilen bir yapıya kavuşmuştur. 1



Bilge sistemi, halen tüm gümrük idarelerinde uygulanmakta olup, sistemde; Türkiye Gümrük Bölgesine (TGB) giren eşya için özet beyan, varış bildirimi ve ithalat beyannamesi, Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkacak eşya için ise ihracat beyannamesi ve çıkış bildirimi düzenleme gibi temel gümrük işlemleri yapılabilmektedir.



Bilge sisteminde 2017 yılında 2.535.873 adet ithalat, 3.653.391 adet ihracat olmak üzere toplam 6.189.264 adet[2] gümrük beyannamesi tescil edilmiştir. Tescil edilen beyannamelerin mükellefçe her aşamada ofisinden takip edilmesi sağlanmıştır. Yine hem mükellef hem de kurumlar tarafından muhtelif mevzuata tabi beyanname durumları web üzerinden takip edilebilmektedir. Sistemde düzenlenen beyannamelerin vergileri on-line olarak bankalar aracılığı ya da GÜMKART ile otomatik ödenebilmektedir. Bilge sisteminde DIR Otomasyon, TPE tescilli ürün ve AZO kapsamındaki beyanname işlemleri on-line ya da off-line olarak yapılmaktadır.[3]



Bilge sisteminde halen 21 kurum ile Tek Pencere Sistemine (TPS) geçilmiş olup, 118 adet belgeye ait gümrük işlemleri TPS kapsamında yapılmaktadır.[4]



Diğer taraftan, Bilge sisteminde ithalatçı ve ihracatçı firmaların kendi beyannameleri hakkında doğru ve hızlı bir şekilde bilgi edinmesi sağlanmış olup, eşya sahibi eşyasının gümrükte nerede bulunduğunu, gümrük işleminin hangi aşamada olduğunu ve ortalama işlem sürelerini anlık olarak takip edebilmektedir.[5]



 



4. Bilge Sisteminin Temel Uygulamaları




  • Özet Beyan

  • Detaylı Beyan (İthalat-İhracat)

  • Muhasebe

  • Entegre Tarife

  • TCGB Sorgulamalar



 



5. Bilge Sisteminin Diğer Uygulamaları




  1. NCTS

  2. TIR Takip ve Taşıt Takip

  3. Bağlayıcı Tarife

  4. Kara Kapıları Araç ve İhbar Takip Sistemi

  5. Risk Analizleri

  6. Referans Verileri

  7. DIR Otomasyon Sistemi

  8. Banka-GÜMKART Online Ödeme Sistemi

  9. Ceza Kararları ve Ek Tahakkuk

  10. e-Ticaret (Hızlı Kargo)

  11. Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirleri Sistemi

  12. GÜVAS

  13. Firma Dosya Takip Sistemi (Yükümlü Kayıt Takip Sistemi-YKTS)

  14. Döküm Programları

  15. Yetki Yönetimi

  16. Antrepo Kayıt ve Takip programı

  17. Bedelsiz ve Özel Fatura

  18. Onaylanmış Kişi ve Mavi Hat

  19. Yetkilendirilmiş Yükümlü

  20. Kıymet Veri Bankası ve Kıymet Araştırması1



 



6. Bilge Sisteminin Gümrük Beyannamesi ile Karşılaştırılması



Gümrük beyannamesi, Bilge sistemine iki aşama halinde yansıtılmış olup, sistem; esas itibariyle Detaylı Beyan ve Kalem Ekranından oluşmaktadır. Detaylı Beyan alanında; eşya ve yükümlüye ilişkin finansal, taşıma ve özet beyan bilgileri yer almaktadır. Yedi alt alandan (başlık) oluşmaktadır. Kalem Ekranında ise beyan edilen eşyaya ait tarife, ölçü, marka ve tamamlayıcı bilgileri yer almakta olup, altı alt başlıktan oluşmaktadır.



Gümrük beyannamesinde yer alan bilgi ve/veya alanların hemen hepsi aynı isimlendirme, alan ve numara şeklinde Bilge sisteminde aktarılmakla birlikte bazı farklılıkların olduğu anlaşılmaktadır. Şöyle ki:



Gümrük Beyannamesinde olup da Bilge Sisteminde yer almayan alanlar: 13.Tarım Politikası, 26.Dâhili Taşıma Şekli, 39.Kota, 43.Hesaplama Yöntemi/HY Kodu, 45.Ayarlama ve 48.Ödemenin Ertelenmesi alanları



Bilge Sisteminde olup da Gümrük Beyannamesinde yer almayan alanlar: Detaylı Beyan Alanı: Kullanıcı, Gümrük İdaresi Kodu, Mühür Sayısı ve Numarası, Çıkış Süresi, Rejim Bitiş Tarihi, Açıklama, Çıktı Seri No, Tescil Tarihi, Onay Tarihi, Kapanma Tarihi, Referans Tarihi, Birlik Kayıt Numarası, Birlik Kriptosu, Navlun Bedeli, Sigorta Bedeli, Ödeme Şekli, Liman Kodu. Kalem Ekranı Alanı: Uluslararası Anlaşmalar, Muafiyetler, DİB Satır Kodu, Özellik, Ek Kod, TGTC Tanımı, Ticari Tanımı, Tarifedeki Tanımı, Kullanılmış Eşya, Satışa Esas Birim/Miktar, Birim Kıymet, Algılama Birimi1, Algılama Birimi2, Algılama Birimi3, Kapatma Birimi/Miktar, Toplam Açılan Miktar, Toplam Kapatılan Miktar, Fatura, Navlun Bedeli, Sigorta Bedeli, Yurtdışı Diğer, Gümrük Kıymeti alanları



Bilge Sisteminin Gümrük Beyannamesinden Farklı Şekilde İsimlendirdiği Alanlar: 33.Eşya Kodu alanı; “TGTC No”, 54.Yer ve Tarih alanı; “İmza Sahibi”, 36.Tercihli Tarife alanı; “Uluslararası Anlaşmalar” şeklinde değiştirildiği anlaşılmaktadır.



Bilge sistemi ile gümrük beyannamesinin karşılaştırmasına Tablo-1’de yer verilmiştir.



Tablo-1: TCGB ile Bilge Sisteminin Karşılaştırılması






































































































































































































































































































































































































































































GÜMRÜK BEYANNAMESİ - BİLGE SİSTEMİ KARŞILAŞTIRILMASI



TCGB



BİLGE SİSTEMİ



SN



AÇIKLAMA



SN



AÇIKLAMA



BÖLÜM ADI



ALAN ADI



1



BEYAN



 



BEYAN



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



2



GÖNDERİCİ/İHRACATÇI



2



GÖNDERİCİ/İHRACATÇI



DETAYLI BEYAN



FİRMA/K BİLGİLER



3



FORMLAR



3



 



 



 



4



YÜKLEME LİSTESİ



4



YÜKLEME LİSTESİ



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



5



KALEM SAYISI



 



KALEM SAYISI



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



6



KAP ADEDİ



6



KAP ADEDİ



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



7



REFERANS NUMARASI



7



REFERANS NUMARASI



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



8



ALICI



8



ALICI/İTHALATÇI



DETAYLI BEYAN



FİRMA/K BİLGİLER



9



M.MÜŞAVİR/S.MUHASEBECİ



9



M.MÜŞAVİR/S.MUHASEBECİ



DETAYLI BEYAN



FİRMA/K BİLGİLER



10



GİDECEĞİ/SEVK ÜLKESİ



10



GİDECEĞİ/SEVK ÜLKESİ



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



11



TİCARET YAPILAN ÜLKE



11



TİCARET YAPILAN ÜLKE



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



12



KIYMET BİLDİRİM FORMU



 



KIYMET BİLDİRİM FORMU



DETAYLI BEYAN



BAĞLANTILAR



13



TARIM POLİTİKASI



13



 



 



 



14



BEYAN SAHİBİ/TEMSİLCİ



14



BEYAN SAHİBİ/TEMSİLCİ



DETAYLI BEYAN



FİRMA/K BİLGİLER



15



ÇIKIŞ/İHRACAT ÜLKESİ



15a



ÇIKIŞ ÜLKESİ



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



16



MENŞE ÜLKE



34a



MENŞE ÜLKE



KALEM EKRANI



GENEL BİLGİLER



17



GİDECEĞİ ÜLKE KODU



17a



GİDECEĞİ ÜLKE/SEVK ÜLKESİ



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



18



ÇIKIŞTAKİ T.ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ



18



ÇIKIŞTAKİ ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



19



KONTEYNER



19



KONTEYNER



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



20



TESLİM ŞEKLİ



20



TESLİM ŞEKLİ/YERİ



DETAYLI BEYAN



FİNANSAL BİLGİLER



21



SINIRI GEÇEN ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ



21



SINIRDAKİ ARACIN KİMLİĞİ/ÜLKESİ



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



22



DÖVİZ/TOPLAM FATURA BEDELİ



22



DÖVİZ/TOPLAM FATURA BEDELİ



DETAYLI BEYAN



FİNANSAL BİLGİLER



23



DÖVİZ KURU



 



DÖVİZ KURU



DETAYLI BEYAN



FİNANSAL BİLGİLER



24



İŞLEMİN NİTELİĞİ



24



İŞLEMİN NİTELİĞİ



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



25



SINIRDAKİ TAŞIMA ŞEKLİ



25



SINIRDAKİ TAŞIMA ŞEKLİ



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



26



DÂHİLİ TAŞIMA ŞEKLİ



 



 



 



 



27



YÜKLEME/BOŞALTMA YERİ



27



YÜKLEME/BOŞALTMA YERİ



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



28



FİNANSAL/BANKACILIK VERİLERİ



28



FİNANSAL/BANKACILIK VERİLERİ



DETAYLI BEYAN



FİNANSAL BİLGİLER



29



GİRİŞ/ÇIKIŞ GÜMRÜK İDARESİ



29



GİRİŞ/ÇIKIŞ GÜMRÜK İDARESİ



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



30



EŞYANIN BULUNDUĞU YER



30



EŞYANIN BULUNDUĞU YER



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



31



KAPLAR VE EŞYANIN TANIMI



31



KALEM/EŞYANIN NUMARA-ADEDİ-MARKA-CİNSİ



KALEM EKRANI



EŞYA BİLGİLER



32



KALEM NO



 



KALEM NO



KALEM EKRANI



GENEL BİLGİLER



33



EŞYA KODU



33



TGTC NO



KALEM EKRANI



EŞYA BİLGİLER



34



MENŞE ÜLKE KODU



34a



MENŞE ÜLKE KODU



KALEM EKRANI



GENEL BİLGİLER



35



BRÜT AĞIRLIK



35



BRÜT AĞIRLIK



KALEM EKRANI



ÖLÇÜ BİLGİLERİ



36



TERCİHLİ TARİFE



36



ULUSLARARSI ANLAŞMALAR



KALEM EKRANI



GENEL BİLGİLER



37



REJİM



37



REJİM



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



38



NET AĞIRLIK



38



NET AĞIRLIK



KALEM EKRANI



ÖLÇÜ BİLGİLERİ



39



KOTA



39



 



 



 



40



ÖZET BEYAN



 



ÖZET BEYAN BİLGİLERİ



DETAYLI BEYAN



ÖZET BİLGİLER



41



TAMAMLAYICI ÖLÇÜ



41



TAMAMLANMIŞ ÖLÇÜ



KALEM EKRANI



ÖLÇÜ BİLGİLERİ



42



KALEM FİYATI



 



FATURA/NAVLUN/SİGORTA BEDELİ/G.KIYMETİ



KALEM EKRANI



FİNANSAL BİLGİLER



43



HESAPLAMA YÖNTEMİ/HY KODU



 



 



 



 



44



EK BİLGİ/SUNULAN BELGELER/ÖN İZİN



44



AÇIKLAMALAR



DETAYLI BEYAN



GENEL BİLGİLER



45



AYARLAMA



 



 



 



 



46



İSTATİSTİKÎ KIYMET



46



İSTATİSTİKÎ KIYMET



KALEM EKRANI



FİNANSAL BİLGİLER



47



VERGİLERİN HESAPLANMASI



47



HESAP DETAYLARI



DETAYLI BEYAN



FİNANSAL BİLGİLER



48



ÖDEMENİN ERTELENMESİ



 



 



 



 



49



ANTREPO TİPİ VE KODU



49



ANTREPO



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



50



ASIL SORUMLU



50



ASIL SORUMLU



DETAYLI BEYAN



FİRMA/K BİLGİLER



51



ÖNGÖRÜLEN GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ



51



ÖNGÖRÜLEN GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



52



TEMİNAT



 



TRANSİT REJİMİ



 



 



53



VARIŞ GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ



53



VARIŞ GÜMRÜK İDARESİ/ÜLKESİ



DETAYLI BEYAN



TAŞIMA BİLGİLERİ



54



YER VE TARİH



54



İMZA SAHİBİ



DETAYLI BEYAN



FİRMA/K BİLGİLER




 



7. Bilge Sisteminin İşleyişi



Gümrük Kanununun 39 ila 72 inci maddeleri; eşyanın, gümrük idaresine sunulmasından başlayarak beyanın oluşturulması, kontrol/muayene işlemi ile gümrük vergileri ödendikten sonra ambardan çıkarılması aşamasına kadar görev, yetki ve statüleri farklı kişilerce işlem yapılmasını gerektirmekle birlikte bu işlemlerin belirli bir sıra dâhilinde yapılmasını icap ettirmektedir.



Bilge sisteminde de -aynı Gümrük Kanununda olduğu gibi- beyannamenin düzenlenmesinden kapanması aşamasına kadar görev, yetki ve statüleri farklı kişilerce işlem yapılabilmektedir. Gümrük işlemlerinin Gümrük Kanununda belirlenen sıra dâhilinde yapılma gerekliliği Bilge sistemine “beyanname statüsü” şeklinde aktarılmıştır. Beyanname statüsü ile sistemdeki beyanname için gümrük mevzuatında öngörülen işlemlerden hangisinin yapıldığı anlaşılabilmektedir. Beyanname statülerine ilişkin bilgiler Tablo-2‘de belirtilmiştir.



 



 Tablo-2: Bilge Sisteminde Beyanname Statüleri










































Yapılan İşlem



İşlemi Yapan



Beyanname Statüsü



Geçici Tescil Numarası alma



Yükümlü



Tescil Edilmemiş



Tescil Edilme



Yükümlü



Tescil Edilmiş



Gümrük İdaresince Kabul



Kabul Memuru*



Teslim Alınmış



Muayene/Kontrol-Bloke Kaldırılmamış



Muayene Memuru



Bloke Bırakılmış



Muayene/Kontrol-Bloke Kaldırılmış



Muayene Memuru



Muayene Onaylanmış



Muhasebe/Vergi Ödeme



Saymanlık Memuru



Kapanmış/Çıkabilir/Kapatılabilir**




*: Tescil ve Onay işlemin birleştirilmesi kapsamında sistemden kaldırılmıştır.



**: Beyanname rejim koduna göre değişir (Kapanmış: 4000, Çıkabilir: 1000, Kapatılabilir: 4100 gibi)



Bilge sisteminin işleyişi; detaylı beyan ve kalem ekranı bilgileri doldurulup, tarife çağırma işlemi ile gümrük beyanı (vergi/belge) oluşturulduktan sonra beyanname tescil edilir. Tescil işlemi sonrası beyanın kontrol türüne göre (mavi ve yeşil hat hariç) beyanname gümrük idaresine ibraz edilir. Gümrük idaresince beyanname ile ilgili gerekli kontrol/muayene işlemi yapıldıktan sonra (gümrük) vergilerin ödenme/teminata bağlama işlemi yapılır. Akabinde eşyanın ambardan çıkışı sağlanır. Belirtilen işlemlerin sistemde yerine getirilmesi ile birlikte beyanname “kapanmış” statüye geçer.



 



8. Bilge Sistemi ile İlgili Gümrük Mevzuatının İncelenmesi



Gümrük mevzuatında Bilge sistemi; “bilge, bilgisayar sistemi, gümrük bilgisayar sistemi” şeklinde ifade edilmekle birlikte; Gümrük Kanunun 35/A, 61 ve 165/C inci maddelerinde “bilgisayar sistemi”, Gümrük Yönetmeliğinin 203 ve 561 inci maddelerinde “bilge”, 232, 233, 234, 236, 237, 238, 245, 247, 249, 265 inci maddelerinde ise “bilgisayarlı transit sistemi” olarak atıf yapılmaktadır.  



Gümrük mevzuatı hiyerarşisinde Bilge sistemine daha çok genelge ve tasarruflu yazı düzeyinde atıf yapıldığı, halen 108 adet Genelge, 164 adet tasarruflu yazıda (sisteme) atıf yapıldığı tespit edilmiştir.



           



9. 2010/1 sayılı Genelgenin Mevzuat Açısından İncelenmesi



Bilge sistemi ile ilgili en temel düzenleme 2010/1 sayılı genelgedir. Söz konusu genelge sistemin Gümrükler Genel Müdürlüğünce yürütüldüğü dönem -05.01.2010 tarihinde- çıkarılmıştır. Genelgede; sistemin beyana dayalı yapısının kuvvetlendirilmesinin amaçlandığı belirtilerek sistemde kalem bilgilerinin girilmesinin ardından “Tarife” çağırıldığında; “Kalem Bazında Vergi Tahakkuku ve Aranan Belge” ekranının geldiği ve söz konusu ekranın;




  • Tarife Sonuçları

  • 47. Vergilerin Hesaplanması

  • 44.Ek Bilgi, Sunulacak Belgeler, Ön İzinler olmak üzere 3 bölümden oluştuğu ifade edilmektedir.



Genelgede; “Tarife Sonuçları” bölümünün referans,47.Vergilerin Hesaplanması” ile “44. Ek Bilgi, Sunulan Belgeler, Ön İzin” bölümlerinin hukuki sonuç doğuran beyan niteliğinde olduğu belirtilmektedir. Genelge ile sistemde muayene memuru ve yükümlü tarafından yapılacak işlemler ayrıntılı olarak açıklanmıştır.  



I. Yükümlülerce Yapılması Gereken İşlemler:




  1. “Tarife Sonuçları” bölümünde yer alan bilgilerin “47.Vergilerin hesaplanması” ve “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izinler” bölümüne aktarılması,




  1. İlgili mevzuatta beyana konu eşya, yapısı ve mahiyeti gereği istisna tutulmuş ise “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izinler” bölümüne aktarılan mezkûr belgenin “Hareketler” menüsü kullanılarak silinmesi,

  2. “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izinler” bölümüne aktarılmayan, ancak eşyanın özel durumu nedeniyle beyanname ekine eklenmesi gereken belgenin bulunması halinde “Hareketler” menüsündeki “Yeni” talimatı kullanılarak belgenin eklenmesi,

  3. “47.Vergilerin hesaplanması” bölümüne aktarılan vergilendirmeye ilişkin hususlar kontrol edilerek, beyana konu eşyanın yapısı ve mahiyeti gereği farklı bir vergi oranına tabi olması halinde, “Hareketler” menüsünden düzeltme yapılarak tabi olduğu vergi türü, oranı ve vergi tutarının beyan edilmesi (düzeltilmesi),

  4. İlgili mevzuatta beyana konu eşya, yapısı ve mahiyeti gereği istisna tutulmuş ise “47. Vergilerin hesaplanması” bölümüne aktarılan düzenlemenin “Hareketler” menüsü kullanılarak 47 nolu alandan silinmesi,

  5. “47. Vergilerin hesaplanması” bölümüne aktarılmayan, ancak beyana konu eşyanın özel durumu nedeniyle ödenmesi/teminata bağlanması gereken bir tutarın bulunması halinde “Hareketler” menüsünde “Yeni” yapılarak tutarın beyan edilmesi (eklenmesi),



II. Muayene Memurlarınca Yapılması Gereken İşlemler:




  1. “Tarife Sonuçları” bölümü ile yükümlüsünce “47. Vergilerin hesaplanması”, “44. Ek bilgi, sunulan belgeler, ön izin” bölümlerinde beyan edilen vergi ve belgeler arasındaki farkları içeren “Tarife/Vergi Beyanı Farkları” bölümünün Muayene/Kontrol ekranında kontrol edilmesi,

  2. Mevzuatın, yapısı gereği Bilge sistemine aktarılamayan işlemlerin manuel olarak yapılması şeklinde sayılmıştır.



Genelgede ayrıca “Bilge sisteminin kullanılmasının gümrük idarelerindeki görevlilerin mevzuatta öngörülen yetki ve sorumluluklarını ortadan kaldırmadığı, mevzuat hükümleri çerçevesinde ve gerekli görülmesi halinde vergilendirme/belgelendirme üzerinde gereken düzeltmelerin yapılarak muayene işleminin tamamlanması gerektiği” düzenlenmiştir.



            2010/1 sayılı Genelge mevzuat açısından değerlendirildiğinde; sistemin referans amaçlı veri (vergi/belge) getirdiği, yükümlünün referans amaçlı gelen vergi/belgeyi ya olduğu gibi kabul etmek ya da silme/düzeltme/ekleme şeklinde değişiklik yapmak suretiyle beyanını oluşturması gerektiği, gümrük idaresinin de yükümlü beyanını kontrol etmesi gerektiği düzenleme altına alınmıştır.



 



10. 2010/1 sayılı Genelgenin Bilge Sistemi Açısından İncelenmesi



Söz konusu genelgede belirtilen hususlar Bilge sistemine üç bölüm olarak yansıtılmıştır. Şöyle ki:



I. Tarife Sonuçları Bölümü:



Yükümlüsünce beyanname verileri/bilgileri girildikten sonra gümrük ve dış ticaret mevzuatı ile ilgili sistem tarafından yönlendirilen mesajların cevaplandırılması ile oluşan bölümdür.



            II. 47. Vergilerin Hesaplanması Bölümü:



            Bu bölüm, Tarife Sonuçları bölümünden sonra gelir ve iki kısımdan oluşur. (Şekil-1)




  • Sistem Tarafından Hesaplanan Vergiler (Referans amaçlı olup, ekranın sağındadır)

  • Yükümlüsünce Beyan Edilen Vergiler (Bağlayıcı olup, ekranın solundadır)



III. 44.Ek Bilgi, Sunulacak Belgeler, Ön İzinler Bölümü:



Bu bölüm, Tarife Sonuçları bölümünden sonra gelir ve iki kısımdan oluşur. (Şekil-1)




  1. Sistem tarafından İstenen Belgeler (Referans amaçlı olup, ekranın sağındadır)

  2. Yükümlüsünce Beyan Edilen Belgeler (Bağlayıcı olup, ekranın solundadır)





Şekil-1:



“47. Vergilerin Hesaplanması” ve “44.Ek Bilgi, Sunulacak Belgeler, Ön İzin” Bölümlerinin Sistem Üzerinde İncelenmesi:















 
   



11. 09.03.2012/1850 t/s Tasarruflu Yazının İncelenmesi



2010/1 sayılı Genelgeye istinaden Bilge sisteminin uygulanmasına ilişkin Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğünce 09.03.2012 tarihli, 1850 sayılı tasarruflu yazı yayımlanmıştır. Söz konusu yazıda; “2010/1 sayılı Genelge ve Gümrük Yönetmeliğinin 113/2 inci maddesi gereği beyan esasının halen yürürlükte bulunmasına rağmen yükümlüler tarafından yanlış veya eksik girilen veriler ile hatalı olarak değiştirilen vergilendirme unsurlarının gümrük idarelerinde yeterince kontrol edilmediği, söz konusu sistemde yürütülen gümrük işlemlerinin denetimden geçirilmemiş beyanlar üzerine tamamlandığı ve bu nedenle mevzuata aykırı işlemler ile gelir eksiğine sebebiyet verildiği, Gümrük Kanununun 65/4 üncü maddesi ve Gümrük Yönetmeliğinin 186/2 inci maddesi uyarınca Bilge sisteminde beyanları nedeniyle gelir eksiğine neden olan veya mevzuata aykırı işlem tesis eden yükümlülerin bu fiilleri dolayısıyla ilgili muayene memurlarının ve gümrük müdürleri ile bölge müdürlerinin de sorumlulukları bulunduğu, Bilge sisteminde yer alan eşyanın beyan edildiği gümrük rejimi bakımından tahsili veya teminata bağlanması gereken vergiler ve/veya ek mali yükümlülükler ile beyannameye eklenmesi öngörülen belgelerden, yükümlülerin yol gösterici mahiyette istifade edebileceği ve sistem tarafından getirilen vergi ve belgeleri değiştirmeye yetkilerinin bulunduğu, yükümlü beyanlarının gümrük idarelerince mutlak suretle titizlikle denetlenerek işlemlerin mevzuata uygun olarak neticelendirilmesinin sağlanması gerektiği” idari tasarruf haline getirilmiştir.



09.03.2012 tarihli, 1850 sayılı tasarruflu yazı mevzuat açısından değerlendirildiğinde; Bilge sisteminin beyan esaslı ve referans niteliğinde olduğu, sistem tarafından refere edilen vergi/belgelerden yükümlülerin yol gösterici mahiyette yararlanabileceği, vergi/belge ile ilgili olarak sistemde değişlik yapma yetkilerinin olduğu, yükümlülerin sistemde yanlış, eksik veri girmesi ya da hatalı veri değişikliği sebebiyle yaptığı beyanın/vergilendirme unsurlarının mevzuata aykırı olduğu ve gelir eksiğine sebebiyet verdiği, gümrük idaresince yükümlü beyanının kontrol edilmesi gerektiği belirtilmektedir.



 



12. Değerlendirme ve Sonuç



Yürürlüğe girdikten dokuz yıl sonra Gümrük Kanunun 61 inci maddesinin 3 üncü fıkrasının; “Tescil edilmiş beyanname, ait olduğu eşyanın vergileri ve para cezalarından dolayı taahhüt niteliğinde beyan sahibini bağlar ve gümrük vergileri tahakkukuna esas tutulur” şeklinde değiştirilmesi, Gümrük Yönetmeliğinin 113 üncü maddesinin Kanuna uygun olarak “Beyanın Bağlayıcılığı” şeklinde yeniden düzenlenmesi, diğer bir ifadeyle gümrük beyanının beyana dayalı şekilde yapılmasının “mevzuat” olarak öngörülmesi; Bilge sisteminde beyana dayalı bir yapıya geçilmesini zorunlu kılmıştır. Nitekim 2010/1 sayılı Genelgenin de bu amaçla çıkarıldığı anlaşılmaktadır.



Bilge sistemi, gümrük ve dış ticaret mevzuatı ile sair mevzuatın bilgisayar ortamında doğru, etkin ve yeknesak olarak uygulanmasını sağlayan önemli bir program/araçtır.[6]



Bilge sisteminin beyan yapısı; ithalat rejim kararı ve bağlı mevzuat gereği tabi olunan vergi ve/veya ticaret politikası önlemlerini takip eden bir yapı üzerine bina edilmesini, diğer taraftan Gümrük Kanunu başta olmak üzere gümrükle ilgili diğer kanun ve kurum düzenlemelerinin de takip edilmesini gerektirmektedir.



Gümrük ve dış ticaret mevzuatının geniş ve dağınık bir yelpaze içermesi, uluslararası anlaşma, kanun, KHK, BKK, tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve tasarruflu yazı düzeyine kadar indirgenmesi, daha da önemlisi çok sık aralıkla değişmesi, üstelik resmi gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girmesi; gümrük ve dış ticaret mevzuatına ilişkin düzenlemelerin Bilge sistemine yansıtılma/aktarılma sürecini zorlaştırmaktadır.



Bilge sisteminin güncellenme ihtiyacı başta Türk Gümrük Tarife Cetveli (TGTC) olmak üzere ithalat rejim kararı ile ithal ve ihraç edilecek eşyaya ilişkin uygunluk değerlendirmesi, piyasa gözetim ve denetimini sağlayan ürün güvenliği tebliğleri ile ithalat tebliğinin her yıl yeniden yayımlanmasından ya da yıl içerisinde değişmesinden kaynaklanmaktadır.



 



13.Görüş ve Öneriler



Bilge sisteminin, gümrük işlemleri iş akışı ve/veya işleyiş sistematiğine uygun şekilde tasarlanması, ödenmesi gereken gümrük vergileri ile beyannamede aranması gereken belgelere ilişkin “beyana dayalı yapıya” geçilmesi, sistemin refere ettiği vergi/belgelerin yükümlüsünce olduğu gibi ya da değiştirilmek suretiyle kabul edilmesi; yükümlü iradesini/beyanını (sisteme) yansıttığı gibi gümrük idaresi kontrolünü de kolaylaştırmıştır.



Bu meyanda, RYKGM’nün yukarıda yer verilen tasarruflu yazısında da belirtildiği gibi yükümlülerce gümrük mevzuatında ve Bilge sisteminde beyana dayalı yapıya geçildiğinin yeterince anlaşılmadığı, ödenmesi gereken vergilerin hesaplanmasından veya beyannameye eklenmesi gereken belgelerin eklenme(me)sinden hala sistemin (Bilge) sorumlu olduğunu düşünmeleri sebebiyle hatalı beyana sebebiyet verdikleri ve cezaya maruz kaldıkları anlaşılmaktadır.



Bilge sisteminde mevcut sistem işleyişinin kaldırılması, diğer bir ifadeyle; beyana dayalı yapıdan vazgeçilmesi, yükümlü beyanının doğru şekilde yapılmasına engel teşkil edebileceği gibi Gümrük Kanunun 61/3 üncü maddesine de -madde değişmediği sürece- aykırı olacaktır. Bu bağlamda, düzenlemelerin/mevzuatın sisteme aktarılmasını bir örnekle açıklamak gerekirse; mevzuatında sadece eşya adı belirtilen ancak GTİP’e yer verilmeyen, KDV’i %18’den %8 düşürülen bir KDV kararı (örneğin; 2012/2931 s BKK gibi) Bilge sistemine nasıl yansıtılacak? Söz konusu karar ya da ilgili kurumdan alınacak ruhsatname, izin, muafiyet yazısı gibi bir belge/doküman gereği; yükümlünün sistemde %8 KDV beyanı yapması gümrük idaresinin de yükümlü beyanını/mevzuatı kontrol etmesi gerekli/yeterli olabileceği değerlendirilmektedir.



Bilge sisteminde yükümlüye kendi beyanını yapma/yansıtma imkânının verilmemesi; yükümlüsünce beyandan sistemin sorumlu olduğu ileri sürülebileceği gibi sistemde yapılan yanlış/eksik beyanlara uygulanacak (gümrük) cezaları için sürekli itiraz edilmesi ve/veya dava açılması gibi sonuçlara sebebiyet verebilecektir. O bakımdan, yükümlünün beyanı ile ilgili olarak sistemde tercih yapılabilmesi gerektiği değerlendirilmektedir



Bilge sisteminde yükümlü beyanının doğru bir şekilde yapılabilmesini teminen; beyana dayalı yapının korunması gerektiği, yükümlü beyanı ve/veya değişikliğine ilişkin (sisteme) açıklama yapılmasının (mevzuat dayanağı gibi) zorunlu hale getirilmesinin yeterli olacağı zira yapılacak açıklamanın; hem beyannameyi kontrol eden gümrük idaresi/muayene memuru hem de idare amiri/müfettiş için yönlendirici olabileceği değerlendirilmektedir.



 



14. Sistemle ilgili Doğru Bilinen Yanlışlar




  1. Sistemde tescil edilen beyannamedeki verilerden/bilgilerden Bilge sorumludur



Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren bir mevzuat; gümrük idaresi ve yükümlü için bağlayıcı olup, sistemde yapılan beyandan Gümrük Kanunun 61/3 üncü maddesi gereği yükümlü sorumludur.



 




  1. Bilge sisteminin hesapladığı vergiler ile refere ettiği belgelerde değişiklik yapılmaz



Gümrük Yönetmeliğinin 113 üncü maddesi, 2010/1 sayılı Genelge ve 09.03.2012/1850 t/s tasarruflu yazı gereği sistemdeki vergi ve belgede değişiklik yapılabilir.



 




  1. Bilge sisteminin refere ettiği vergi/belgede değişiklik yapılırsa 241 cezası uygulanır



Gümrük Yönetmeliğinin 14 no.lu eki Gümrük Beyannamesi Kullanma Talimatına gereği Bilge sisteminde yükümlünün doğru beyanı yapma, gümrük idaresinin de yapılan beyanı kontrol etme yükümlülüğü bulunmaktadır



 




  1. Bilge sistemi eksik vergi hesaplıyor, sistemde vergi kaçırılabiliyor



Bilge sistemi yükümlüsünce girilen GTİP, rejim, muafiyet veya uluslararası anlaşma kodu verileri/bilgileri çerçevesinde referans amaçlı vergi hesaplar. Yükümlü isterse/gerekli görürse değişiklik yapabilir



 




  1. Bilge sistemi güncel değil, sistemde eksiklikler var



Bilge sistemi, sisteme aktarılan mevzuatın yürürlük tarihine göre güncellenmektedir.



 



Dipnotlar:



1: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 17-18



2: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2016 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 19



3: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 18



4: KUTLU R, Tek Pencere Sisteminin Türkiye Uygulaması, Uzman Görüş Dergisi, 44-45. sayı, sayfa: 10-11



5: RYKGM’ün 2017/12 sayılı Genelgesi



6: 2010/1 sayılı Genelge, 1 inci fıkra



 



 



*: 25.04.2018 tarihinde gumruktv.com.tr adresinde yayımlanmıştır. Link aşağıdadır



https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/bilge-sistemi-uzerine-genel-bir-degerlendirme-ve-sistem-hakkinda-dogru-bilinen-bazi-yanlislar




 






[1] Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 17-18





[2] Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2017 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 20





[3] Gümrük ve Ticaret Bakanlığı 2013 yılı İdari Faaliyet Raporu, sayfa: 18





[4] R. KUTLU, Tek Pencere Sisteminin Türkiye Uygulaması Uzman Görüş Dergisi 44-45. sayı syf: 10-11





[5] RYKGM, 2017/12 s Genelge





[6] 2010/1 sayılı Genelge, 1 inci fıkra



 



Bekir DURUSOY                                                                             



Gümrük Muayene Memuru