Menşe İspat Belgelerine Teorik ve Pratik Bakış  

Anahtar Kelimeler : Tercihli Menşe , Tercihli Olmayan Menşe , Menşe İspat Belgeleri ,



Ek Mali Yükümlülük , Ticaret Politikası Önlemleri.



 



GİRİŞ



Türk Dil Kurumunun tanımına  göre menşe;



Bir şeyin çıktığı yer , köken ,kaynak manasına gelmektedir .



Gümrük Mevzuatında ise eşyanın iktisadi milliyeti anlamında kullanılmaktadır.



Dış ticarete konu olan eşyalara uygulanacak ;




  • Vergi oranlarının belirlenmesi

  • Ticaret politikası önlemlerinin uygulanması



Bakımından  eşyanın menşeinin doğru olarak tespit edilmesi elzemdir.



Eşyanın tercihli menşei ve tercihli olmayan menşei kavramlarının önemi de tam bu noktada ortaya çıkmaktadır.



Tercihli menşe :  Gümrük  Kanunun 22. maddesinde belirtildiği üzere bazı ülke veyahut ülke gruplarına tanınan ve özel anlaşmalarla belirlenen tavizlerin uygulanmasına ilişkin kurallardır.



Daha yalın  bir ifade ile tercihli menşe , tercihli tarife uygulamalarında eşyaya tatbik edilen menşe kurallarıdır.



Bu çerçevede,



Türkiye'nin bazı ülkeler veya ülke grupları ile yaptığı tercihli bir tarife uygulamasını gerektiren anlaşmalar kapsamı eşyanın tercihli menşeinin tevsiki amacıyla;




  • EUR.1 Dolaşım Belgesi, EUR.MED Dolaşım Belgesi, Fatura Beyanı,



EUR.MED Fatura Beyanı,




  • Güney Kore ile imzalanan Serbest Ticaret Anlaşmasında Menşe Beyanı,




  • İran ile imzalanan Tercihli Ticaret Anlaşmasında Menşe İspat Belgesi,

  • Malezya ile imzalanan Serbest Ticaret Anlaşmasında Menşe Belgesi,

  • D-8 Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Anlaşması Çerçevesindeki Ticarette D-8 Menşe İspat Belgesi kullanılmaktadır.



Türkiye tarafından tek taraflı olarak bazı ülke, ülke grupları veya toprak parçaları için tanınan tercihli tarife uygulamalarında  ise ;




  • Form A Menşe Belgesi kullanılmaktadır.



Tercihli olmayan menşe : Gümrük Kanununun 17. maddesinde açıklandığı üzere  Türk gümrük tarifesinin uygulanması( taviz sağlanmadan) ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile belirlenen önlemlerin / Tarife dış önlemlerin (Ticaret politikası önlemlerinin ) doğru bir  şekilde uygulanması için eşyaya tatbik edilen  menşe kurallarıdır .



Ticaret politikası savunma araçları;




  •  Uluslararası mevzuatta 4067 sayılı Dünya Ticaret Örgütü kuruluş anlaşması  eki anlaşmalar,

  • Ulusal mevzuatımızda ise 95/7606 sayılı ithalat rejim kararının 4. maddesinde  tanımlanmıştır.



Gümrük yönetmeliğinin 38 inci maddesinde ;



205 inci maddenin dördüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla menşe esaslı ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişinde önlemin uygulanmaması için eşyanın önlem uygulanan ülke menşeli olmadığını veya başka bir ülkede gördüğü değişiklik ve işlemler dolayısıyla o ülke menşeli sayılmaması gerektiğini tevsik etmek üzere menşe ülkenin veya ihracatçı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş olan menşe şahadetnamesi ibraz edilir denilmektedir .



Kısaca eşyanın tercihli olmayan menşenin  ispatlanması için düzenlenecek menşe ispat belgesi  Menşe Şahadetnamesidir .



Menşe Şahadetnamesi yerine eşyanın tercihli menşeni gösteren bir menşe ispat belgesinin kabulü ancak;



Bir tercihli ticaret kapsamında tercihli tarifeden yararlanmak amacıyla getirilen bir eşyanın aynı zamanda ticaret politikası önlemine tabi olması durumunda mümkün olup, buna ilişkin hükümlere Gümrük Yönetmeliğinin 205 inci maddesinde yer verilmiştir.



Gümrük yönetmeliğinin 205 inci maddesi saklı kalmak kaydıyla eşyanın tercihli menşei ile tercihli olmayan menşeinin tevsiki  için kullanılan menşe ispat belgelerinin kullanım amaçlarının karıştırılmaması  gümrük vergilerinin doğru olarak beyan edilmesi ve ticaret politikası önlemlerinin uygulanması bakımından yüksek  önem arz etmektedir.



Bu açıklamalara örnek olarak ;



Türk Gümrük Tarife Cetveli’nin 5503.20.00.00.00 GTİP’de sınıflandırılan eşyanın  Polonya üzerinden A.TR  dolaşım belgesi eşliğinde  Türkiye’ye   ithal edilmek  istenmesi halinde ilgili gümrük idaresine sunulması gereken menşe ispat belgeleri ve ödenecek gümrük vergilerini inceleyelim .   



                                                                                                                   MENŞE  İSPAT  BELGESİ





TABLO İLE İLGİLİ NOTLAR ;



NOT 1 : Eğer eşyaya uygulanacak gümrük vergisi olsa idi ;



A. TR  dolaşım belgesi                                          : Gümrük vergisine muafiyet sağlayacaktı .



A.TR  dolaşım belgesi ve İhracatçı Beyanı           : Gümrük vergisine ve telafi edici vergi olarak



                                                                                uygulanan ek mali yükümlülük vergisine           



                                                                                muafiyet sağlayacaktı.



A.TR dolaşım belgesi , İhracatçı Beyanı               : Gümrük vergisine  , telafi edici vergi olarak   



ve Menşe  Şahadetnamesi                                     uygulanan ek mali yükümlülük vergisine , ticaret 



                                                                                politikası önlemi olarak uygulanan ek mali



                                                                                yükümlülük vergisine ve anti damping vergisine                                     



                                                                                muafiyet sağlayacaktı.



 NOT 2 : Eğer eşyaya uygulanacak ilave gümrük vergisi olsa idi;



 A.TR dolaşım belgesi ve İhracatçı Beyanı            : Gümrük vergisine , ilave gümrük vergisine ve



                                                                               telafi edici vergi olarak  uygulanan ek mali



                                                                               yükümlülülük vergisine muafiyet sağlayacaktı.                                                              



  



NOT 3 : Örneğin eşya Ukrayna menşeli olsaydı ve Türkiye ile Ukrayna arasında Serbest Ticaret Anlaşması olmuş olsa idi ve eşya bu anlaşma kapsamında  kullanılan Menşe İspat Belgesi ile (Eşyanın tercihli menşeini ispat eden  belge )  Türkiyede serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulmak  istenmesi halinde, bu belge gümrük yönetmeliğinin 205 inci maddesine göre Menşe Şahadetnamesi yerinede kullanılabilecekti. Ayrıca Menşe Şahadetnamesi aranmayacaktı.       



SONUÇ



Yukarıdaki tabloda belirtilen vergilerin beyan edilmemesi için beyanname ekinde gümrük idaresine sunulması gereken menşe ispat belgeleri  açıklanmaya çalışılmıştır. Bazı durumlarda ek mali yükümlülük isim olarak aynı, fakat düzenlenecek menşe ispat belgesi bakımından farklılık gösterebilmektedir.



Burada dikkat edilmesi gereken verginin ticaret politikası önlemi olarak mı,  yoksa vergilerde artış yapılması , telafi edici vergi veyahut  toplu konut vergisi  gibi isimler  altında gümrük vergisi olarak mı tahsil edildiğidir.



Özellikli bir durum olarak ; 25 Haziran 2018 tarihli ve 30459 sayılı mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanan  2018/11973 sayılı Amerika Birleşik Devletleri Menşeli Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Karar kapsamında ithal edilecek A.B.D Menşeli ürünler için Gümrükler Genel Müdürlüğünün 20117910-163.08  Sayılı yazısında belirttiği üzere ithalaçılara ek mali külfet oluşturmamak için ,



2018/11799 sayılı Karar kapsamında ek mali yükümlülüğe veya muhtelif Kararlar kapsamında ilave gümrük vergisine tabi eşyanın, aynı zamanda 2018/11973 sayılı Karar kapsamında ek mali yükümlülüğe tabi olması ve söz konusu eşyanın A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde serbest dolaşıma girişinde ek mali yükümlülük veya ilave gümrük vergisi uygulanmaması için gümrük beyannamesinin ekinde ihracatçı beyanı, tedarikçi beyanı, uzun dönem tedarikçi beyanı veya menşe şahadetnamesi ibraz edilmesi halinde, söz konusu eşyanın ABD menşeli olmadığını tevsik etmek üzere başkaca bir belge aranmaması gerekmektedir. Denilmektedir.



Orçun YÜKSEL



Gümrük Müşaviri



              KAYNAKÇA




  •   4067 sayılı Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması

  •   4458 sayılı Gümrük Kanunu , 04/11/1999 tarihli 23866 sayılı R.G

  •   7606 sayılı İthalat Rejim Kararı , 31/12/1995 22510 sayılı R.G

  •   Gümrük Yönetmeliği , 07/10/2009 tarihli  27369 sayılı R.G

  •   Gümrükler Genel Müdürlüğünün  2016/17 ve 19769850  sayılı  Genelgesi

  •   Gümrükler Genel Müdürlüğünün 15.03.2019 tarihli ve 42633713 sayılı yazısı



  (2018/11973   sayılı Karar Kapsamında Menşe Tevsiki)




  •    Bu makaledeki görüşler yazarın kişisel görüşleridir.