Rezistans Tanımlı Eşyanın Sınıflandırılması Örneğinden Hareketle Gümrük Müşavirliği Mesleği Ve Tarife Tatbikatı  

Rezistans Tanımlı Eşyanın Sınıflandırılması Örneğinden Hareketle Gümrük Müşavirliği Mesleği Ve Tarife Tatbikatı

Tahsil edilecek vergiler ve dış ticaret politikalarının belirlenebilmesi noktasında bu üç unsurun, beyan sahipleri tarafından doğru beyanını ve denetlenmesini gerekli kılmaktadır.Bu bağlamda bazı eşya gruplarının piyasada, kapsayıcı tanımlama üst başlığı altında ‘’benzer –ortak’’ isim altında pazarlandığı görülmektedir. Bununla birlikte bu kapsamdaki eşyaların; imal edildikleri madde, bileşenleri, üretim, teknik özellikleri, kullanım alanı ve fonksiyonları  ve benzeri parametrelere göre sınıflandırılması hususu, tarife sistematiğinde dikkat edilmesi gereken alanlar olarak karşımıza çıkmaktadır.  Beyan konusu her kalem eşya için beyan sahipleri tarafından, Türk Gümrük Tarife Cetveli, Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, Tarife Yorum Kuralları, AVİ,  Bağlayıcı Tarife ve benzeri mevzuat üzerinde inceleme yapılarak beyanda bulunulması önem arz etmektedir. Konuyu kapsayıcı tanımlama örneğine uygun ‘’rezistans’’  kavramı üzerinden açıklamadan önce gümrük tarife cetvelleri hakkındaki bilgilerimizin hatırlanmasında fayda görülmektedir. 

1.DIŞ TİCARETTE TARİFE CETVELLERİ

Türk Gümrük tarife Cetveli 21 bölümden oluşur. Bölümler fasıllara, fasıllar pozisyonlara, pozisyonlar ise alt pozisyonlara ayrılmaktadır. Bir eşyanın tarifesinin belirlenmesi esnasında bölüm, fasıl ve tali fasıl başlıkları da göz önünde bulundurulur.  Ancak bölüm, fasıl ve tali fasıl başlıkları sadece yol gösterici mahiyettedir. Eşyanın tarifedeki yerinin tespiti, pozisyon metinlerine,  bölüm veya fasıl notuna ve bu pozisyonlar veya notlar hükümlerinde aksi belirtilmedikçe tarifenin yorumu ile ilgili genel kurallara göre belirlenmektedir. Bir eşyanın tarifesi aranırken, ilk önce eşyanın içerisinde sınıflandırılacağı bölümü belirlenir. Daha sonra bölüm içerisinde faslı, fasıl içerisinde de pozisyonu saptanır. Pozisyon tespiti  yapıldıktan sonra da pozisyon altında tek tireliler kendi içerisinde kıyaslanarak alt pozisyon tespiti yapılır ve alt pozisyon içerisinde iki tireliler, üç tireliler dört tireliler kıyaslaması yapılarak eşyanın sınıflandırılacağı GTİP belirlenir. Bu bağlamda birden fazla işlevi olan eşyanın durumu, ithale konu eşyanın imali bitirilmemiş veya aksamı tamamlanmamış vaziyette beyan edilmesi gibi durumlarda tarifenin yorumu ile ilgili genel kurallar göz önünde bulundurulmaktadır.

En genel hatları ile sınıflandırılma kavramını, eşyanın cins, nevi ve niteliğine uygun olarak tarife dili ile ifade edilmesi  olarak ifade edebiliriz. Her yıl başı itibari ile yeniden yürürlüğe giren Türk Gümrük Tarife Cetveli temel sistematiğini, Dünya Gümrük Örgütü tarafından belirlenen altı rakamlı alt pozisyon sınıflandırma cetveline  dayandırmaktadır. Bu indeksin uluslar arası tanımlaması ise Armonize Sistem Nomonklatürüdür. Bu nomonklatürde eşya kodları altı haneli rakamlarla gösterilir. Türk Gümrük Tarife Cetvelinde eşyalar ise 12 haneli rakamla belirlenmiştir. Bunun ilk altı hanesi Armonize Sistem nomonklatür kodunu, yedinci ve sekizinci haneler kombine nomonklatür kodunu, dokuzuncu ve onuncu haneler milli alt açılım kodunu, onbirinci ve onikinci haneler istatistik kodunu gösterir.

2.KAPSAYICI İSİMLE ADLANDIRILAN EŞYALAR

Benzer isimle tanımlanan eşya grupları içerisinde yer alan ve fakat çeşitli yönleri ile farklılık arz eden  eşyaların, beyan sahipleri tarafından sınıflandırılmasında dikkat edilmesi gerektiği hususu, hem öğretici ve hem de hatırlanmasındaki faydalar nedeni ile rezistans örneği esas alınarak açıklanmaya çalışılacaktır.

2.1  Rezistans

Rezistansların kullanım alanı oldukça geniştir. Örneğin evlerde kullanılan elektro termik cihazlar, elektrik rezistansı bulunan klimalar, ısıtması elektrikle olan katı veya sıvı ya da gaz halindeki maddeleri çok ileri derecede bir ısıl işleme tabi tutmak veya aksine soğutmak suretiyle onların sadece sıcaklık derecelerinde değişiklik meydana getirilmesini ya da sıcaklık değişikliğine esaslı bir şekilde bağlı bulunan bir değişime uğramasını (ısıtma, pişirme, kavurma, damıtma, rektifiye etme, steril hale koyma, pastörize etme, etüvleme, buhara tabi tutma, buharlaştırma, kurutma, kondense etme, soğutma vb. suretiyle) sağlayan makina ve cihazlar ile sanayide veya laboratuvarlarda rezistansla ısıtılan ocak ve fırınlarda kullanılan türden olan çeşitli elektro-termik makinaları ve cihazları örnek olarak gösterilebilir.

2.1.1  Elektriksel Direnç Rezistansları

Rezistanslar 85. Fasılda üç farklı pozisyonda sınıflandırılmışlardır. Hangisi, hangi yönü ile birbirinden farklı vergi yükümlülüklerine tabi olan pozisyonda yer almaktadır? En genel tanımlama ile ‘’rezistans’’ 8533 tarife pozisyonunda yer almaktadır.  Sınıflandırmaya, eşyanın asıl fonksiyonu direnç,‘’rezistans’’ amacı ile kullanımı esas alınmıştır. Pozisyon metni, açıkça ‘’ısıtıcı rezistansları’’ hariç bırakmaktadır.  Burada sınıflandırılan rezistanslar (rezistör) bir elektrik devresinde belirli bir elektriksel direnç oluşturan yani, elektrik akımını sınırlandıran türden olan rezistanslardır ve bu özellikleri ile bu pozisyonda sınıflandırılmaktadırlar. Örneğin, laboratuarlarda ölçme ve karşılaştırma işlerinde kullanılan rezistanslar gibi.  Bunların şekil ve boyutları kullanıldıkları yere göre değiştiği gibi yapıldıkları maddeye göre de değişmektedir. Bunlar, metalden (çubuk veya tel şeklinde ve genellikle bobin halinde sarılmış), çubuk halinde kömürden, silikon karbürden, metal veya metal oksit filmden yapılabilir. Bunlar, bir baskı işlemi yoluyla bağımsız parçalar halinde elde edilebilirler. Bir yönü ile bu rezistanslar başka eşyalara da  dönüşmek üzere hazır olarak bekleyebilmektedirler.

2.1.2   Elektrikli ısıtıcı rezistanslar

‘’Elektrikli ısıtıcı rezistanslar’’ tanımlı eşyalar 8516 tarife pozisyonunda sınıflandırılmaktadır. Artık sınıflandırılan eşya, ‘’rezistans’’ tanımlı eşyadan hareketle ısıtıcı fonksiyonunu ifa edecek başka bir eşyaya dönüşmüş bulunmaktadır. Bu tarife pozisyonunda ‘’elektrikli ısıtıcı rezistans’’ tanımlı eşya yanında aynı zamanda bünyesinde rezistans bulunan örneğin evde kullanılan elektro termik cihazları (elektrikli  su ısıtıcıları, toprak ve benzeri yerlerin ısıtılmasına mahsus elektrikli cihazlar, saç kurutucuları, el kurutma makineleri, elektrikli ütüler, elektrikli fırınlar; pişirme sacları, kaynatma halkaları, ızgaralar ve kızartma cihazı)  da kapsamaktadır.  Elektro termik cihazlarda, ısıtıcı amacı ile kullanılan resiztanslar, bu eşyaların bir birimidir. Bu anlamda ‘’elektrikli ısıtıcı rezistanslar’’ tarife mantığına göre aksam ve parça mıdır? Elektrikli ısıtıcı rezistanslar, tarife cetvelinde  alt pozisyon itibari ile  ismen geçen bir eşyadır. Bu nedenle de ısıtıcı elektrikli rezistanslar, kullanıldıkları eşyanın aksam ve parçasını değil, birimini oluşturmaktadırlar. Örneğin ‘’elektrikli su ısıtıcısının’’ bünyesinde yer alan ısıtıcı rezistans,  bu eşyanın aksamı olarak değil de ‘’elektrikli ısıtıcı’’ alt pozisyonunda sınıflandırılması gerekmektedir.

8516 pozisyonunda yer alan ve alt pozisyon açılımı ile ismen yer alan elektrikle ısıtılan cihazlarda kullanılan ısıtıcı rezistansların hepsi burada sınıflandırılır. Bunlar, içinden elektrik cereyanı geçirildiği zaman çok kızan neviden olan özel maddelerden mamul olup, levha, çubuk, vb.den veya genellikle spiral şekle sokulmuş tellerden meydana gelmiştir. Telden mamul rezistanslar genellikle izole edici bir mesnet üzerine (örneğin, seramikten, mikadan, plastikten veya sabun taşından (steatit)) veya yumuşak izole edici mesnet üzerine (cam lifi veya asbest) monte edilmiştir.

8516.80 alt pozisyonunda sınıflandırılan  ısıtıcı rezistanslar  izole edilmiş olan ve tavanların, duvarların, boruların, kapların ısıtılması için ısı sağlayan tel, kablolar, bantlar ve benzerlerini kapsamaktadır. Bununla birlikte, bu alt pozisyonun aksam ve parça olarak ele alınması gereken örneğin ütüler için rezistanslı plakalar, elektrik fırınları için plakalar gibi ait olduğu cihazın aksam ve parçası olduğu anlaşılan ısıtıcı rezistanslarını kapsamamaktadır

Bununla birlikte ‘’elektrikli ısıtıcı rezistanslar’’, belirli bir makina ve cihazda kullanılmak amacıyla özel olarak imal edilmiş bulunsalar dahi (örneğin çamaşır makinelerinde kullanılan ve izole edici bir mesnet üzerine monte edilmiş elektrikli ısıtıcı rezistanslar) 8516.80 alt  pozisyonunda sınıflandırılır. Çünkü elektrik rezistanslı ısıtıcımız, bu pozisyonda ismen sınıflandırılmıştır.

2.1.3 Buzlanma ve Buğulanmayı Önleme Amaçlı Elektrikli Isıtıcı Rezistans

Motorlu taşıtlarda ‘’buzlanma ve buğulanmayı’’ önleme amaçlı elektrikli ısıtıcı rezistans mahiyetindeki cihazlar tarife cetvelinde nerede sınıflandırılacaktır? 8516 pozisyonunda mı? İşte tarife cetvelinin tamamı hakkında bilgi sahibi olmanın önemi burada yatmaktadır. Bu mahiyetteki eşyalar 8512 pozisyonunda yer almaktadır. Bu tanımlı eşyalar, cama uygun çerçevede takılı rezistans telinden oluşan eşyalardır. Tarife cetvelinde ismen sınıflandırıldıkları için 8512 pozisyonunda yer alırlar. Ancak nakil vasıtalarının koltuklarını ısıtmada kullanılan ısıtıcı element mahiyetindeki elektrikli ısıtıcı rezistans kapsamı eşyalar yine 8516 pozisyonunda sınıflandırılması gerekmektedir.

Hatırlatmakta  fayda bulunmaktadır. Motorlu kara nakil taşıtlarının içini ısıtmaya mahsus olan ve aynı zamanda buzlanmayı ve buğulanmayı önleyici tertibatla da donatılmış bulunan elektrikli olmayan sıcak hava cihazlarının sınıflandırılmasında  ise 7322 veya 8708 pozisyonlarında  araştırma yapılması gerekmektedir.

Uçaklarda, gemilerde, trenlerde veya diğer taşıtlarda kullanılan türden olan elektrik rezistanslı buzlanma ve buğulanmayı önleyici tertibatlar ise 8543 pozisyonunda yer almaktadır.

2.1.4   Grafitten Veya Diğer Karbondan Mamul Isıtıcı Rezistanslar

Elektriksel direnç rezistanslarına geri dönecek olursak, kömürden mamul rezistanslar da 8533 pozisyonunda sınıflandırılmaktadır. Fakat ısıtıcı rezistansların, kömürden imal edilenleri ise 8516 pozisyonu yerine 8545 pozisyonunda yer alır.  Bunun nedeni nedir? 8545 pozisyon metni, kömürden mamul diğer eşyaların da bu pozisyon kapsamında sınıflandırmasını gerektirmektedir. Çeşitli tiplerdeki ısıtma cihazları için kömürden mamul ince ve kalın çubuklar, vb. halinde ısıtıcı rezistanslar ile otomatik voltaj regülatörlerine mahsus rezistans vazifesi gören diskler ve levhalar bu pozisyonda yer alır.

Rezistans ve  bu genel tanımlama ile rezistanstan yapılan diğer eşyaların; imal edildiği maddeye, kullanım yeri ve amacı esas alınarak tarife cetvelinde farklı pozisyonlarda sınıflandırıldıkları ve eşyanın teknik özelliklerine göre uygun yerde beyan edilmeleri  gerektiği görülmektedir.

2.1.5   Yeniden Ayarlanabilir Sigorta

Eriyen iletkenli sigortalar ve otomatik devre kesiciler, gerilim voltunun büyüklüğü  (1000 volt üstü ve altı olarak)  kriterine göre 8535 veya 8536 pozisyonunda sınıflandırılmaktadır. Bunlar, akımın yoğunluğu veya voltajı belli bir limiti geçtiği zaman otomatik olarak akımı kesmektedirler.

Cihaz sıcaklığı yükseldiğinde cihazın elektrik direncini yükselten iletken polimer kompozisyonuna sahip Termistör Devre Koruyucuları ise 8533 pozisyonunda yer almaktadır. Termistör, akımı sınırlandırmakla birlikte kesmemektedir. Isı termistörün belirli trip noktasından aşağı düştüğü zaman aygıtın rezistansı orijinal seviyesine dönmektedir. Bu cihazlar iki temel işleve sahiptir. Seri içine yerleştirilebilirler ve yüksek akım koruyucusu olarak kullanılabilir veya uygulama belirli bir sıcaklığı geçtiğinde hassas elektrikli aksamları zarardan korumak için ısı sensorları olarak kullanılabilirler. Bu cihazlar için kapsayıcı terim bazen, “yeniden ayarlanabilir sigorta” olmasına rağmen, bunlar teknik olarak sigorta değil, gerçekte doğrusal olmayan termistörlerdir.

Piyasada “yeniden ayarlanabilir sigorta” olarak tanımlanan cihazların da bir rezistansı bulunduğu ve yüksek bir akım veya uygulama sıcaklığı aşıldığında aygıtın rezistansının orijinal seviyesine döndüğü anlaşılmaktadır. Aygıtta kullanılan ve devreyi kesmeyen bir rezistans uygulaması nedeni ile söz konusu eşyanın sigortaların sınıflandırıldığı pozisyonlarda değilde 8533 pozisyonunda sınıflandırıldığı anlaşılmaktadır.

3.SONUÇ

Çağımızda artık ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin karşılaştırılmasında kullanılan kriterlerden birisini de kişi başına kullanılan elektrik enerjisi miktarı belirlemektedir. Elektrik enerjisinin kullanımında önemli bir paya sahip rezistansların sınıflandırılması örneğinde bile bazı durumlarda zorluklar yaşanabildiği ve muhakeme yeteneğinin zorlanabildiği görülmektedir. Eşyanın gümrük tarifesinin doğru bir şekilde beyanının yapılması, bütçe gelirlerini olumlu yönde doğrudan katkı sağlamasının yanı sıra dış ticaret politikalarının uygulanmasında da önemli bir rol oynamaktadır. Tarihsel gelişim açısından bakıldığında, tarife dinamiği yüzyıla yaklaşan ve halen gelişen bir disiplin alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Dış ticaretin ana unsurlarından birisini oluşturan ve eşyanın sınıflandırılmasını ele alan tarife mevzuatı ise  beyan konusu eşyanın fiziki olarak görülebilmesi ve data bilgileri ile bu noktada gümrük müşavirliği mesleğinin en etkin olacağı alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Eşyanın gümrük sınıflandırılmasında, herhangi bir cezai müeyyide ile karşı karşıya gelmemeleri açısından, gümrük idarelerine beyanda bulunacakların, eşyanın teknik özelliklerinin tam olarak belirlenmesi ve bunun da olması gereken Gümrük Tarife İstatistiki Pozisyonu üzerinden yapılması  gerektiği anlaşılmaktadı