"Bir Devlet ki! Gümrük işlerini, vergilerini, ülkenin ve milletin ihtiyaçlarına göre düzenlemekten alı konulmuştur. Böyle bir devlete elbette bağımsız devlet denemez."

MADE IN EUROPE & TURQUALITY

Tarih: 3.11.2026 16:10:00 - Görüntülenme: 198

Paris Antlaşması, Rusya ile Kırım Savaşı'nı kazanan Osmanlı İmparatorluğu, Büyük Britanya ve Fransa arasında 30 Mart 1856 tarihinde imzalanmış bir barış antlaşmasıdır. Anlaşmanın 2 nci maddesi; “ - Osmanlı imparatorluğu bundan böyle Avrupa milletleri topluluğu üyesi bir ülke olacak. Osmanlı imparatorluğunun Avrupa’daki toprakları ise bu devletlerin garantisi altında olacak.” Osmanlı Devleti, 1856 Paris Antlaşması ile ilk kez resmi olarak bir Avrupa devleti sayılmıştır.

Yıllar sonra, Türkiye Cumhuriyeti Avrupa Birliği (AB) üyelik süreci, T.C. Dışişleri Bakanlığı verilerine göre 31 Temmuz 1959’daki ortaklık başvurusuyla başlamıştır.  Katma Protokol, Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında 13 Kasım 1970'te imzalanan, 1973'te yürürlüğe giren ve Ankara Antlaşması'nın uygulama esaslarını belirleyen hukuki bir sözleşmedir. Bu protokol, Türkiye ile Topluluk arasındaki Geçiş Dönemi'ni başlatmış ve Gümrük Birliği'ne giden süreci kademeli kurallara bağlamıştır.  Ankara Anlaşması, tam üyeliğe giden yolu, “hazırlık dönemi”, “geçiş dönemi” ve “son dönem” olmak üzere üç evrede öngörmüştür. Geçiş döneminin sonunda, Gümrük Birliği’nin tamamlanması hedeflenmiştir.

Gümrük Birliği bir anlaşmayla değil; Türkiye-AB Ortaklık Konseyi’nin 6 Mart 1995 tarihli toplantısında kabul edilen 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı uyarınca, 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren tamamlanmıştır. 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'nın İçeriğinde; Kapsadığı alanlar ve içerdiği hükümler itibariyle Türkiye ile AB arasında klasik anlamdaki gümrük birliğinin ötesinde bir entegrasyon süreci başlatan Gümrük Birliği Kararı'nın öngördüğü hukuki ve kurumsal düzenlemeler, dünya ticaretinde GATT kuralları bazında gelişen yeni koşullar ve AB'nin 1992 yılında hayata geçirdiği Tek Pazar uygulamaları çerçevesinde, Topluluğun Ortak Ticaret ve Ortak Rekabet Politikalarına uyumu da kapsamaktadır.

Türkiye, AB’nin uyum kapsamında dış ticaret ve gümrük mevzuatını, ticaret politikası önlemlerini uygulamaktadır.

Diğer taraftan; bu yükümlülükler kapsamında, AB ve ticari ortakları ile kümülasyon kapsamında PAMK ve PAAMK (PAN-AVRUPA-AKDENİZ TERCİHLİ MENŞE KURALLARINA DAİR BÖLGESEL KONVANSİYON ORTAK KOMİTESİNİN 1/2023 SAYILI KARARI KAPSAMI TERCİHLİ MENŞE KURALLARI HAKKINDA YÖNETMELİK) ile güncel olarak uygulanmaktadır.

Hal böyle iken, son olarak geçen hafta Almanya ve Fransa, aylardır süren çetin pazarlıkların ardından 'Made in Europe' (AB’de üretilmiştir) şartının hangi ülkeleri kapsayacağı konusunda uzlaşıya vardı. Fransa'nın korumacı yaklaşımının ağırlık kazandığı ve henüz bağlayıcılığı olmayan uzlaşıda (EFTA statüye dahil olmakta) Birleşik Krallık’a kapı aralanırken, Türkiye kapsam dışında kaldı.

İşte tüm bu baskıların üretim ve istihdam üzerindeki etkisi, Avrupa’yı daha korumacı bir sanayi politikasına yöneltiyor. Mart ayında su­nulan Sanayi Hızlandırma Yasası teklifi ve “Ma­de in Europe” yaklaşımı da bu arayışın bir par­çası.

Avrupa Birliği (AB), Çin rekabetine karşı başta otomotiv ve yeşil teknolojiler olmak üzere sanayisini desteklemek amacıyla Avrupa üretimine öncelik tanıyan Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act - IAA) taslağını müzakere etmeyi sürdürüyor.

Müzakere sürecinde Türkiye'nin göz ardı edilmemesi gerektiğine vurgu yapan Linkova-Nijs, "Özellikle ağır ticari araç segmentinde, Türkiye ve Fas gibi ülkelerde faaliyet gösteren ACEA üyelerinin yatırımlarının korunması, devam eden müzakerelerde mutlaka dikkate alınmalıdır” ifadelerini kullandı.

Bu durum, otomotiv sektörü Avrupa ile derin bir entegrasyona sahip olan Türkiye için özellikle önemlidir. Yalnızca ağır ticari araç segmentinde, ACEA üyelerinin Türkiye’deki üretim hacmi 2025 yılında 29 bin kamyon ve 8 bin 500 otobüse ulaşmıştır. 

Prof. Dr. Burak ARZOVA’ya göre; bukonuyla ilgili son dönemlerde gördüğüm en derli toplu ve içeriği itibarıyla en doyurucu rapor ‘Toplumsal Çalışmalar Enstitüsü’ tarafından Çiğdem Gizem Okkaoğlu imzasıyla hazırlanan “Made in Europe” ve Türkiye Avrupa Birliği’nin Yeni Sanayi Politikası, Gümrük Birliği’nin Sınırları ve Türkiye için Politika Seçenekleri’ başlıklı rapor.

Rapor; kamuoyundaki ve iş dünyasındaki en büyük yanlış anlamalardan birinin, "Made in Europe" düzenlemesiyle Türkiye’den AB’ye yapılan ihracata yeniden gümrük vergisi uygulanacağı korkusu olduğunu, oysa yeni nesil korumacılık dalgasının geleneksel gümrük tarifeleri üzerinden işlemediğini, Türkiye'de üretilen araçlar ve sanayi mallarının Gümrük Birliği çerçevesinde AB pazarına gümrüksüz girmeye devam edeceğini, ancak AB’nin, pazarını gümrük vergisi koymadan; kamu alımları, tüketici teşvikleri, kurumsal filo destekleri ve karbon emisyon mekanizmaları üzerinden kendi üreticilerine açtığını, dışarıdakilere ise kotalar ve katı şartlarla kapattığını vurguluyor.

Raporda belirtildiği şekliyle, elektrikli araçlar özelinde getirilen kurallar oldukça katı. Bir aracın veya markanın AB'deki kamu desteklerinden, tüketici teşviklerinden ve kurumsal filo yardımlarından yararlanabilmesi için aracın nihai montajının AB içinde yapılması ve batarya hariç değerinin en az yüzde 70'inin AB menşeli bileşenlerden oluşması şartı aranacak. Bu durum, Türkiye açısından doğrudan bir gümrük duvarı örmek anlamına gelmese de, Türkiye'de üretilen araçları teşvik kapsamı dışında bırakarak fiyat ve rekabet avantajını sessizce ortadan kaldıracak bir durum olarak görünüyor.

Türkiye’nin lokomotif üretimi otomobiller üzerinden baktığımızda, Türkiye'de üretilen araçların dışlanması, doğrudan bu Avrupalı üreticilerin kârlılığına, rekabet gücüne ve küresel pazardaki ayakta kalma kapasitesine darbe vuracak gibi duruyor.

Rapora göre; Fransa ve Almanya'nın “Made in Europe” tanımını daraltma yönündeki katı tutumunun arkasındaki temel motivasyonlardan biri Çin menşeli yatırımlara ve sermayeye dönük derin endişeler. Çinli otomotiv devi BYD'nin Temmuz 2024'te Manisa'da duyurduğu 1 milyar dolarlık yatırım kararı, uluslararası basında ve AB nezdinde Çinli üreticilerin Gümrük Birliği imkânlarını kullanarak AB'nin yüksek tarifelerini aşmasını sağlayan bir "arka kapı" veya "Truva Atı" olarak değerlendirilmişti. Türkiye'nin Çinli elektrikli araçlara yüzde 40 ek vergi uygularken yatırım teşvik belgesiyle muafiyet sağlaması da bu kaygıları artırmıştı. Nitekim AB, Çin menşeli araçlara dönük korumacılık önlemlerini sadece elektrikli araçlarla sınırlı tutmayıp, Çin'den gelecek hibrit ve şarj edilebilir hibrit araçlar için de yıllık 350 bin araçlık katı kotalar getiren paralel ticaret savunması adımlarını devreye sokmuştu.

BYD’nin bu süreçte sertleşen AB kurallarına karşı Haziran 2026’da Manisa projesini askıya alarak yatırımlarını AB içine kaydırma kararı aslında sürecin doğal bir sonucu gibi gözüküyor.

Rapora göre; AB'nin sivil sanayide "Made in Europe" ile uygulamaya koyduğu bu ayrımcı korumacılık anlayışı yeni değil. Birlik, benzer bir korumacılık duvarını savunma sanayiini finanse etmek için kurduğu SAFE (Security Action for Europe) mekanizmasında da sergiledi. SAFE çatısı altında Kanada gibi ülkeler imzaladıkları özel anlaşmalarla projelerde yüzde 80'e kadar pay alabilirken, Türkiye gibi aday ülkeler kısıtlı bir tedarikçi statüsüyle yüzde 35'lik üçüncü ülke kotasına sıkıştırıldı. "Made in Europe", aynı mantığın şimdi sivil sanayiye sıçraması.

Nitekim Fransa ve Almanya, 15-16 Ekim 2026 uzlaşısında "Made in Europe" teşviklerinden yararlanmak için "1 Ocak 2020 itibarıyla AB iç pazarının parçası olma" şartını getirdiler. Bu tarihsel sınırlandırma ile: Birleşik Krallık (o tarihte henüz geçiş sürecinde olduğu için) ve Norveç (AEA üyesi olarak) koşullu şekilde kapsama dahil edilmiş durumdalar. Türkiye ise 1996'dan beri Gümrük Birliği üyesi olmasına rağmen iç pazarın hukuki bir parçası sayılmadığı için adı metinde doğrudan anılmadan kapsam dışında bırakılmış durumda.

Özetle, geldiğimiz nokta yeni ve öngörülemeyen bir süreç değildi. Her alanda olduğu gibi burada da yumurta kapıya dayanınca eyleme geçme alışkanlığı maalesef peşimizi bırakmıyor.

Oysa 86 milyonluk pazarıyla Türkiye çok büyük bir ülke. Avrupalı önemli üreticiler için Türkiye hem otomobil, kamyon, otobüs, minibüs üretiminde hem de otomotiv yan sanayide üretim teknolojisi itibarıyla Avrupalı bir ülke.

EFTA-Türkiye Serbest Ticaret ve İşbirliği Anlaşması 10 Aralık 1991’de Cenevre’de imzalanmıştır.  Anlaşma’nın onaylandığına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı, 18 Nisan 1992 tarih ve 21203 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır. Karşılıklılık esasına göre, İsviçre ve Lihtenştayn ile 1 Nisan 1992, Norveç ile 1 Nisan 1992 ve İzlanda ile 1 Eylül 1992 tarihlerinde yürürlüğe girmiştir.

Türkiye-EFTA Serbest Ticaret Anlaşması’nın yerini alacak olan revize STA  ve Türkiye ile İsviçre Konfederasyonu arasındaki Tarım Anlaşması 25 Haziran 2018 tarihinde İzlanda’da imzalanmış olup, bu Anlaşmalar 1 Ekim 2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Avrupa Ekonomik Alanı Anlaşması 2 Mayıs 1992'de Porto'da imzalandı ve 1 Ocak 1994'te yürürlüğe girdi. Lihtenştayn 1 Mayıs 1995'te katıldı. 27 AB üye devleti, İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç olmak üzere üç EFTA devletiyle birlikte, Avrupa Ekonomik Alanı (EEA) Sözleşmesine Taraf Devletleri (30 EEA Devleti) oluşturmaktadır. Günlük dilde, diğer EFTA devleti İsviçre'nin EEA Anlaşmasına taraf olmadığını belirtmek için son üç devlet "EEA EFTA Devletleri" terimiyle anılmaktadır.

Avrupa Ekonomik Alanı Anlaşması, yasama yetkilerinin uluslarüstü kurumlara devredilmesi olmaksızın, ortak kurallar ve eşit rekabet koşullarına dayalı homojen bir Avrupa Ekonomik Alanı oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu, ilgili AB yasal düzenlemelerinin Avrupa Ekonomik Alanı Anlaşmasına dahil edilmesi ve bu kuralların Avrupa Ekonomik Alanı genelinde tek tip yorumlanması ve uygulanmasını sağlayan mekanizmalar aracılığıyla güvence altına alınmaktadır. Avrupa Ekonomik Alanı (EEA) Anlaşması, yürürlüğe girdiği tarihteki AB'nin birincil mevzuatına (Roma Antlaşması) ve ikincil mevzuata (EEA ile ilgili düzenlemeler, direktifler, kararlar ve bazı bağlayıcı olmayan araçlar) dayanmaktadır. Bu nedenle, EEA Anlaşmasının büyük bir kısmı, Avrupa Birliği'nin İşleyişine İlişkin Antlaşmada belirtilen dört özgürlüğü düzenleyen ilgili bölümlerle aynıdır. EEA Anlaşmasının temel bir özelliği, dinamik yapısıdır; EEA Anlaşmasının ortak kuralları, yeni AB mevzuatı ile sürekli olarak güncellenmektedir.

22.12.2004 tarihli, 25678 sayılı R.G yayımlanan TURQUALITY® Sertifikasının Düzenlenmesine İlişkin Tebliğ (İhracat: 2004/14) Tebliğ ile 28/08/2003 tarihli ve 25213 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulunun 2003/3 sayılı "Türk Ürünlerinin Yurtdışında Markalaşması ve Türk Malı İmajının Yerleştirilmesine Yönelik Faaliyetlerin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ"i uyarınca Turquality Komitesinin onayı çerçevesinde kullanımına izin verilecek TURQUALITY® sertifikasının düzenlenmesidir.

 

Makalenin başlığına geldiğimizde; made in Europa ya da Made in Türkey (TURQUALITY®) seçmek arasında bir seçim yapılmalı mıdır? (TURQUALITY®) FIRSAT MALİYETİ Mİ OLACAKTIR.

Avrupa Birliği, ticari partneri Türkiye’nin hangi kriter doğrultusunda dışarı da bırakıldığı konusunda açıklama yapmaya mecburdur. AB’ne üye olmayan İngiltere’nin dahil edilmesi, İngiltere’nin Avrupa Birliğinden ayrıldıktan sonra AB ile yaptığı anlaşma gibi (yani hem AB nin içinde hem de AB nin dışında olması durumu) Türkiye’nin de benzer anlaşma yapmasını düşündürmektedir.

Sağdan direksiyonlu ve ters akış yolları ile İngiltere’nin kapsama alındığı ortamda ülkemizin  “made in europa” sürecinde dışlanmasının ve AB’ne tam üyeliğinin tıkanmış sürecinde gerekirse “gümrük birliğinin” askıya alınarak, Türkiye’nin koşulları hazır olması dikkate alındığında Türkiye’nin EFTA üyesi olması ve EFTA’nın AB ile yapmış olduğu Avrupa Ekonomik Alanı anlaşması kapsamında sisteme entegre olması seçeneğinde İngiltere modeline farklı bir versiyon olarak Türkiye’nin İskender düğümü haline gelen  AB’ne  tam üyeliğinde taraflar için (AB, Türkiye) çözüm olabilir mi? Kapıdan giremediğimiz Avrupa Birliği’ne Neol Baba gibi bacadan girmek gibi.

Sonuçta; Türkiye yaklaşık 170 yıllık “Avrupa Medeniyeti” den vazgeçmek istemez. Modern yaşama katkıları sürekliliği hedeflemiştir.

 

RECAİ HERGÜN

GÜMRÜK MÜŞAVİRİ

 

Kaynaklar;

Türk sanayii 'Made in EU' tehdidi altında

Prof. Dr. Burak ARZOVA

https://www.dunya.com/kose-yazisi/made-in-europe-turkiye-nerede/845491

(Prof. Dr. Dilek LEBLEBİCİ TEKER)

https://www.ekonomigazetesi.com/kose-yazisi/turk-sanayii-made-in-eu-tehdidi-altinda-90349  ( Prof. Dr. Burak ARZOVA)

https://www.ey.com/tr_tr/insights/tax/made-in-eu-gumruk-birligi-turkiye-etkisi

Sercan Bahadır. ( EY Türkiye Dolaylı Vergiler Bölüm Lideri)

https://www.haberturk.com/ekonomi/almanya-ve-fransa-made-in-europe-da-anlasti-turkiye-disarida-3920477

ACEA Politika ve Stratejiden Sorumlu İcra Direktörü Maria Linkova-Nijs; demeçleri 



`Bu makalede yer alan görüş ve değerlendirmeler yazara aittir.İGMD'nin kurumsal görüşünü veya resmî değerlendirmesini yansıtmaz.`

Son Yüklenen Diğer Haberler